خواب بسیاری از افراد شب هنگام یا در طول روز به صورت ارادی (عادت) یا غیر ارادی دندان های خود را به یکدیگر می سابند و حرکت می دهند که این کار با عنوان دندان قروچه شبانه شناخته می شود. این عارضه می تواند در بسیاری از مواقع عوارض جبران ناپذیری را برای دندان ها و استخوان فک ایجاد کند و یا درمان های زمان بر با هزینه زیاد را بطلبد. در ادامه با معرفی علل دندان قروچه، عوارض و راهکارهای درمانی آن را بررسی می کنیم.
دندان قروچه چیست؟
یکی از عارضه هایی که در خواب متوجه بسیاری از افراد می شود، دندان قروچه است. دندان قروچه سایش غیر ارادی و غیر عادی دندان ها روی یکدیگر به سمت مجاور و عقب و جلو می باشد که منجر به آسیب دیدگی سطحی و عمقی دندان می شود. این حرکت اغلب در هنگام خواب اتفاق می افتد و افراد دچار دندان قروچه، از آن اطلاعی ندارند و همواره اطرافیان آن ها به سبب شنیدن صدای سایش دندان های فرد، متوجه این امر می شوند.
حتی در بیشتر مواقع افراد مبتلا به این عارضه، بعد از بیدار شدن از خواب درد دندان و فک را احساس کنند که به سبب فشار بیش از حد استخوان فک و نیروی وارد شده به دندان ها صورت می گیرد.
کنترل ناخود آگاه در خواب
برخی از مواقع نیز افراد در بیداری و در طول روز، به علت مشکلات عصبی و یا عادت های رفتاری، فشار روی دندان ها و سایش آن ها به یکدیگر را انجام دهند که در این حالت، شدت فشار ناشی اعمال شده روی دندان ها کمتر از دندان قروچه موقع خواب می باشد. چون موقع خواب، فرد قدرت کنترل خودآگاه سیستم عصبی و حرکتی خود را از دست می دهد که در این حالت فشار بیش از حد به دندان ها وارد می شود.
علل دندان قروچه
به طور کلی عوامل مختلفی در به وجود آمدن دندان قروچه نقش دارند. از جمله علل مهمی که در علم پزشکی به عنوان علل اصلی دندان قروچه یا بروکسیسم شناخته می شود می توان به موارد زیر اشاره کرد:
مشکلات استرسی
نود درصد افرادی که این عارضه را دارا می باشند از میزان بالایی از استرس و اضطراب برخوردار هستند و اعصاب مرکزی بدن آن ها برای دفع میزان بالای استرس، دندان قروچه را در زمان خواب به وجود می آورد. بیشتر کودکان مبتلا به این عارضه، از مشکلات عصبی و استرسی برخوردار هستند که یکی از نشانه های واضح آن، سایش دندان ها موقع خواب می باشد. طبق تجربه پزشکان مغز و اعصاب، بیمارانی که به سبب این مشکل دندان قروچه داشته اند با کاهش سطح استرس و اضطراب، شاهد کاهش تجربه این عارضه در طول خواب بوده اند.
مشکلات فک و دندانی
برخی از افراد به علت رویش غیر استاندارد دندان ها و یا داشتن مشکلات عدیده در ساختار استخوان فک، دندان قروچه را تجربه می کنند. لذا آنان در هنگام حرف زدن، خوابیدن و حتی نفس کشیدن، به ناچار سایش دندانی را انجام می دهند که این کار به یک عادت تبدیل شده و سبب انجام آن به دفعات می شود.
اختلالات خواب
برخی از مواقع، افراد به دلیل داشتن مشکلات خواب از جمله آپنه، دندان قروچه را نیز تجربه می کنند. روانشناسان و همچنین پزشکان گوش و حلق و بینی با تایید ارتباط آپنه خواب با دندان قروچه، این امر را به عنوان یکی از علت های این عارضه معرفی کرده اند.
مصرف مواد محرک
افرادی که روزانه از مصرف مواد غذایی حاوی کافئین بالا یا نوشیدنی های انرژی زا و محرک استفاده می کنند، با احتمال زیادی دندان قروچه را در خواب تجربه می کنند. حتی اعتیاد به الکل نیز به عنوان اصلی ترین عامل این عارضه شناخته می شود. چون سیستم مغزی عصبی این افراد به علت دوز بالای مواد محرک مصرفی، تحریک می شوند و با برهم زدن تعادل سیستم عصبی و استرسی، دندان قروچه را به وجود می آورند.
ژنتیک
در مرحله آخر، ژنتیک می تواند از عوامل به وجود آورنده دندان قروچه معرفی شود که این امر با تجربه این عارضه در یک خانواده، قابل اثبات می باشد. یک یا چند تن از اعضای خانواده که این عارضه را تجربه می کنند می توانند آن را از طریق ژن به نسل های بعدی خود منتقل نمایند.
عوارض دندان قروچه
از چالش های مهمی که این عارضه را خطرناک جلوه می دهد و منجر به کشف روش های مختلف درمانی برای بهبود آن می شوند، عوارض نابهنجار دندان قروچه می باشد. این عارضه در درجه اول، سلامت دندان های فرد را نشانه می گیرد و با سایش سطح دندان ها و از بین بردن مینای دندان، امکان حساسیت بالای آن ها به دما را به وجود می اورد.
شکستگی دندان
شکستگی دندان ها نیز جزو عوارض رایج این عارضه به شمار می رود. لذا با فشار و نیروی بیش از حدی که در فرآیند سایش دندان ها صورت می گیرد، دندان های ضعیف و حساس، امکان شکستگی بالایی پیدا می کنند و حتی لب پر شده و به ترمیم تخصصی نیاز پیدا می کنند.
سردرد
با افزایش فشار روی فک، طبیعتا بعد از بیدار شدن، سردرد در قسمت شقیقه ها ایجاد می شود که می تواند به عنوان یک علائم واضح برای دندان قروچه شناخته شود.
درد در فک و صورت
با نیروی حاصل از فشار روی دندان ها، عضلات صورت و فک به خصوص استخوان اصلی فک مورد فشار قرار می گیرند و می توانند در مدت زمان کوتاهی، درد حاصل از تنش موردنظر را تجربه کنند.
عدم خواب باکیفیت
عموما این عارضه به علت درگیر شدن اعصاب مرکزی مغز در طول شب انجام می گیرد و به همین دلیل از استراحت کامل مغز در طول شب جلوگیری می کند و کیفیت خواب فرد را تحت تاثیر قرار می دهد. لذا بعد از بیدار شدن احساس خستگی و نیاز به خواب مجدد برای فرد به وجود می آید.
راهکارهای درمانی برای دندان قروچه
برای جلوگیری از افزایش تجربه دندان قروچه و همچنین اطلاع از میزان آسیب دندانی، بهتر است به پزشک مراجعه شود. دندانپزشک با بررسی میزان آسیب دندان، می تواند دندان قروچه را تشخیص دهد و اقدامات درمانی لازم را برای جلوگیری از آن تجویز نماید. پزشک مغز و اعصاب نیز با استفاده از تست های الکتریکی و انواع روش های تشخیص، می تواند در درمان این عارضه یاری نماید. برای درمان دندان قروچه اقدامات زیر قابل انجام است:
استفاده از گارد نایت
دندانپزشک و متخصص مغز و اعصاب در اولین مرحله درمان این عارضه، استفاده از گارد نایت را تجویز می کند. به عبارتی افراد ابتدا باید اقداماتی را برای پیشگیری از آسیب بیشتر به دندان ها و فک انجام دهد که این کار با گارد نایت امکان پذیر است. این محصول یک قطعه لاستیکی و نرم می باشد که در بین دندان های فک بالا و پایین قرار می گیرد و از اعمال فشار در هنگام دندان قروچه به دندان ها جلوگیری می کند. استفاده از گارد نایت در هنگام خواب ضرورت دارد.
درمان روانشناسی و اعصاب
افرادی که بر اثر مشکلات اعصاب و استرس، این عارضه را تجربه می کنند باید برای درمان در زمینه کاهش استرس و اضطراب و آرامش اعصاب خود اقدام نمایند. مراجعه به روانشناس، انجام تکنیک های تنفسی آرام بخش و ضد استرس و همچنین انجام ورزش یوگا می تواند در این راستا موثر باشد.
دارو درمانی
بسیاری از پزشکان برای جلوگیری از دندان قروچه، به بیمار داروهای شل کننده عضلات و ضد اسپاسم تجویز می کنند که این داروها با ایجاد آرامش عصب و عضلات فک و صورت، تا حد زیادی در کاهش این عارضه موثر می باشد.
اصلاح سبک زندگی
افرادی که مصرف نوشیدنی های الکلی و کافئینی را در طول روز انجام می دهند باید برای کاهش تجربه دندان قروچه، از مصرف آن ها خودداری نمایند تا با آرامش اعصاب و ریکاوری آن، این عارضه به تدریج بهبود یابد.
ترک عادات رفتاری
افرادی که برحسب عادت سایش دندان ها را انجام می دهند، باید در ترک این عادت کوشا باشند و در هنگام تکرار این رفتار در طول روز، یک فعالیت مفید، سبک و ساده را جایگزین آن نمایند تا به تدریج عادت موردنظر از بین برود.
ترمیم دندان ها
افرادی که بر اثر ناهنجاری های دندانی و فک دچار این عارضه شده اند باید در اسرع وقت جهت انجام ترمیم دندانی به دندانپزشک مراجعه کنند. در این فرایند اغلب از ارتودنسی استفاده می شود تا ترتیب دندان ها استاندارد شده مشکلات فک مربوطه تا حد زیادی از بین برود.
تزریق بوتاکس
برخی از مواقع پزشکان برای فلج کردن اعصاب ناحیه ای از فک که منجر به ایجاد دندان قروچه می شود، از تزریق بوتاکس استفاده می کنند. این امر باید با تجویز پزشک متخصص انجام بگیرد و اقدام سرخود در مراکز نامعتبر و بدون مجوز، عواقب جبران ناپذیر از جمله کجی فک و دهن و فلجی عضلات صورت را به همراه خواهد داشت.
سخن نهایی
دندان قروچه یکی از مشکلات رایج در بزرگسالان و کودکان است که منشا اصلی آن مشکلات اعصاب و استرس بیش از حد می باشد که می تواند سایش دندانی را در هنگام خواب به وجود آورد. برای جلوگیری از تکرار این عارضه و عدم تحقق عوارض خطرناک آن، باید از روش های درمانی متعدد از جمله دارودرمانی، یوگا، مشاوره روانشناسی، استفاده از گارد نایت و اصلاح سبک زندگی استفاده کرد.