اثر پیگمالیون یکی از افسانه های قدیمی است که به علت بهره مندی از راز خودشناسی و درک ناخودآگاه، جزو یکی از تکنیک ها و فرضیه های روانشناسی محسوب می شود که امروزه از آن برای آموزش دانش، کارمندان و حتی دستیابی خود به موفقیت استفاده می شود. این راز روانشناسی، تاکید ویژه ای روی باور انسان به توانمندی های خود دارد که می توان هم برای خود و هم برای دیگران جهت دستیابی به موفقیت در هر حوزه ای استفاده کرد.
فرضیه پیگمالیون در روانشناسی
در سال های بسیار دور فردی به نام پیگمالیون که جزو مجسمه سازان برجسته زمان خود بود، به علت تنفر بالایی که از جنس مونث داشت، باور خود را در ساخت یک مجسمه زن پیاده کرد و آن را به زیباترین حالت ممکن ساخت. سپس به مرور زمان مجذوب مجسمه شد و زنده شدن مجسمه را آرزو می کرد. آرزوی پیگمالیون برآورده شد و با زنده شدن مجسمه، با او ازدواج کرد.
در سال ۱۹۶۸ فردی به نام رُزنتال از آن افسانه بهره می گیرد و یک حقیقت روانشناسی فوق العاده ارزشمند را با عنوان “پیشگویی خود تحقق بخش” معرفی کرد. در این نظریه روانشناسی بیان شده است که باور و انتظاری که از یک فرد صورت می گیرد، می تواند منجر به تحقق آن باور توسط فرد شود.
این فرضیه روانشناسی، نوع انتظار از فرد مقابل بسیار ارزشمند تلقی می شود که می تواند در جهت موفقیت و عدم موفقیت آن دخیل باشد. به طور کلی تعیین کننده رفتارها و عملکرد فرد، به باور و انتظارات خود و افراد دیگر از او بستگی دارد. اگر فرد از خود یا طرف مقابل، در زمینه یک توانمندی انتظارات مثبت داشته باشد، همین باور به طور ناخودآگاه می تواند منجر به موفقیت فرد در فعالیت مذکور شود.
باور رمز موفقیت انسان
امروزه در علم روانشناسی، باور توانمندی های خود جزو نتیجه بخش ترین تکنیک هایی معرفی شده است که موفقیت بالایی را ایجاد می کند. منظور کلی این است که فرد در صورتی که در ذهن خود یا از جانب اطرافیان، از نظر یک توانمندی یا فعالیت، انتظار سطح بالایی را داشته باشد، به طور نود درصد می تواند موفقیت چشمگیری را در توانمندی موردنظر به دست آورد.
بنابراین این اصطلاح عمومی که “مردم باورت کنند موفق می شوی” پایه و اساس روانشناسی دارد و می تواند سرنوشت و زندگی آینده فرد را به خودی خود تحت تاثیر قرار دهد. افراد می توانند با آگاهی از این موضوع، باورهای خود را در زمینه توانمندی های خود تغییر دهند و با نگاه مثبت به خود، زندگی آینده را درخشان تر بسازند.
این باور، عکس این قضیه را نیز ثابت می کند. به عبارتی اگر فردی از نگاه خود، در اجرای یک توانمندی دارای نقطه ضعف باشد و همواره آن را به خود یادآور شود، به احتمال بسیار بالا در فعالیت موردنظر شکست خواهد خورد. این موضوع یکی از جنبه های دیگر اعتماد به نفس می باشد که در فعالیت های بزرگ مانند موفقیت در یک رشته ورزشی یا علمی، به راحتی قابل اثبات است.
در صورتی که طرفداران یک ورزشکار، با تشویق و حمایت های خود، سطح انتظار بالای خود از ورزشکار را به او اعلام کنند، فرد موردنظر به طور ناخودآگاه توانمندی لازم جهت کسب رتبه برتر برای برآورد انتظارات دیگر را به دست خواهد آورد.
کارکرد باور در آموزش دانش آموزان
امروزه در سراسر جهان از فرضیه پیگمالیون در آموزش و پرورش به طور گسترده ای استفاده می شود. در صورتی که دبیران، والدین و مدیر یک مدرسه، انتظار بالایی را از دانش آموز داشته باشد، این باور به صورت انرژی مثبت به باور ناخودآگاه دانش آموز منتقل می شود و موفقیت او را در درس و آموزش منجر می شود.
اما در صورت شکست جزئی فرد در فعالیت آموزشی، با رفتارهای نامطلوب اطرافیان به خصوص والدین و دبیران مواجه شود و آن ها با حرکات و رفتارهای خود، انتظار این شکست و ناموفق بودن دانش آموز را به او منتقل کنند، طبیعتا شکست های پی در پی او را شاهد خواهند بود.
باور موفقیت در زمینه درسی دانش آموزان، به صورت مرحله ای اجرا می شود.
- در مرحله اول والدین و دبیران، در ذهن خود این تصور را دارند که دانش آموز از توانمندی قابل توجهی در زمینه یادگیری و هوش برخوردار است.
- در مرحله دوم، با استفاده از بیان کلمات، رفتارها و حرکات تشویق کننده و حمایت عاطفی، انتظار بالا و باور مثبت خود را به دانش آموز منتقل می کنند.
- در مرحله سوم دریافت اطلاعات مثبت توسط خودآگاه و ناخودآگاه دانش آموز صورت می گیرد و به طور طبیعی اعتماد به نفس او را بالاتر می برد.
- در مرحله چهارم، تلاش و کوشش دانش آموز در زمینه درسی و آموزشی به سبب انگیزه و اعتماد به نفس بالا بیشتر می شود.
- در مرحله آخر با کسب موفقیت در زمینه تحصیل، اطرافیان نتیجه حاصله را به عنوان تصدیق باور خود می پندارند و همواره درصدد تاییدیه گرفتن اطرافیان از پیشگویی های خود هستند.
باور در زندگی روزمره
در زندگی روزمره، از اثر پیگمالیون به میزان زیادی استفاده می شود و بسیاری افراد با آگاهی بیشتر از نتیجه بخش بودن اجرای این تکنیک در زندگی، همواره آن را برای زندگی فردی، دوستانه و خانوادگی اجرا می کنند و اثر مثبت آن را نیز دریافت می کنند.
محیط کاری، در صورت اطمینان بالای مدیران به کارمندان و بیان سطح انتظار بالای مدیران در جهت انجام عملکرد بهتر آن ها، می تواند تاثیر بسزایی در تلاش دسته جمعی و بهبود عملکرد در محیط کار شود. در غیر این صورت مدیران با انتقال حس بد و شک بی مورد به کارمندان خود جهت عدم اجرای موفق کار، می توانند در عملکرد مطلوب آن ها تاثیر منفی بگذارند.
این تکنیک در زندگی عاطفی نیز برقرار می باشد. افراد در صورت باور به مهربانی، از خودگذشتگی و ذات خوب شریک عاطفی خود، به طور ناخودآگاه انتظارات خود را در رفتار و کردار فرد مقابل خواهند دید. همچنین این موضوع در تربیت فرزندان نیز بسیار موثر است. والدین در صورت انتظار رفتار بهتر از کودکان خود و حمایت عاطفی و تشویق آن ها، اعتماد به نفس و عزت نفس بالایی را به کودکان از طریق باور ناخودآگاه القا می کنند که منجر به تربیت صحیح و موفقیت در زندگی می شود.
اجرای اثر پیگمالیون در زندگی خود
طبیعتا داشتن باور موفقیت آمیز و روشن درباره خود سخت می باشد و افراد تمایل دارند که باورهای مطلوب درباره خود را از زبان مخاطبان خود بشنوند تا بتوانند آن را در باور ناخودآگاه خود درج کنند. یک فردی که از اعتماد به نفس پایینی در زمینه ورزش برخوردار است، با تلقین این عبارت که من قوی هستم و در ورزش موفق می شوم، سخت و خسته کننده است.
اما اجرای آن غیر ممکن نیست. افراد می توانند برای داشتن باور مطلوب درباره خود در زمینه های مختلف، با اقدامات ساده اما کاربردی، به این امر دست یابند. از جمله این اقدامات به قرار زیر هستند:
- معاشرت با افرادی که دوستدار شما هستند و باور مطلوبی درباره شما دارند، می تواند در رشد باور خوب درباره خودتان موثر باشد.
- همواره در محیط کاری آموزشی و حتی زندگی شخصی، با انجام عملکردهای ساده که جزو توانمندی های اختصاصی شما است، می توانید به افزایش بازخورد مثبت از جانب دیگران بیافزایید تا باور ناخودآگاه شما درباره خودتان مثبت شود.
- هر آنچه برای خود می پسندی، برای دیگران نیز بپسند. با انتقال باورهای مثبت به دیگران جهت ارزشمند بودن توانمندی های آن ها، این باور را نیز به صورت عکس العمل از جانب دیگران دریافت خواهید کرد.
- از افرادی که همواره از تحقیر دیگران لذت می برند و در زمینه کارهای نادرست دیگران، نقطه سنج می باشند دوری کنید تا انتقادهای آن ها درباره توانمندی هایتان، باعث خرابی باور به خود نشود.
سخن نهایی
اثر پیگمالیون به عنوان یک فرضیه روانشناسی تایید شده از جانب علم روانشناسی، می تواند یکی از سکوهای پرتاب موفقیت برای انسان ها به شمار رود. در صورتی که درباره یک فرد یا خودتان، باور و انتظار درست و مثبتی داشته باشید، این امر منجر به تحقق باور شما خواهد شد. بنابراین بهتر است برای کسب موفقیت در هر زمینه ای، به خود باور داشته باشید و با بهره گیری از بازخوردهای مثبت دیگران درباره خود، ذهن ناخودآگاه خود را در جهت رشد توانمندی های موردنظر فعال سازید. در این صورت در زندگی روزمره، محیط کار و… به موفقیت قطعی دست خواهید یافت.