بررسی بی‌ خوابی یا اینسومنیا در کودکان

بی‌خوابی کودکان می‌تواند تأثیرات منفی بر رشد جسمی و روانی آن‌ها داشته باشد. این مشکل به دلایل مختلفی از جمله اضطراب، تغییرات محیطی یا مشکلات جسمی ایجاد می شود. بی‌خوابی نه تنها باعث خستگی و بی‌حوصلگی کودک می‌شود، بلکه می‌تواند بر تمرکز و رفتار او نیز اثر بگذارد. شناسایی و مدیریت مناسب این وضعیت از اهمیت بالایی برخوردار است تا کودک به خواب کافی و با کیفیت دست یابد.

با ما همراه باشید تا در این مقاله به بررسی علت های بی خوابی در کودکان و نوجوانان و راه های درمان آن بپردازیم.

خواب معمولی و طبیعی به چه صورت است؟

اغلب بی خوابی در کودکان در گروه های سنی مختلف به صورت اختلالاتی در شروع و یا حفظ خواب ظاهر می شود. 

خواب با کیفیت کافی برای رشد و یادگیری کودکان ضروری است. قبل از اینکه بفهمیم چه چیزی به علت اختلال بی خوابی در کودکان محسوب می شود، ابتدا باید بفهمیم که خواب طبیعی چگونه است؟

کودکان نسبتاً خواب REM (حرکت سریع چشم) بیشتری نسبت به بزرگسالان دارند، بنابراین اغلب توسط والدین خود به عنوان افراد بی قرار گزارش می شوند. کودکان از راه های خاصی برای به خواب رفتن استفاده می کنند. این راه ها می‌توانند مستقل از والدین (مانند استفاده از یک شی یا عروسک) یا وابسته به والدین (مانند زمانی که والدین کودک خود را تکان می‌دهند یا به او غذا می‌دهند تا بخوابد یا در کنار فرزند خود دراز بکشد تا او بخوابد) باشند.

زمانی که کودکان به خواب می‌روند، معمولاً در چند ساعت اول شب در خواب عمیق‌تری هستند، قبل از اینکه به خواب REM بروند، برای مدت کوتاهی بیدار می‌شوند و سپس به خواب غیر REM برمی‌گردند. این الگو در طول شب به صورت چرخه‌ای تکرار می‌شود و هر چرخه در نوزادان حدود 40 دقیقه طول می‌کشد و این چرخه در بزرگسالان به 90 دقیقه افزایش می‌یابد. شکل زیر شماتیک ساده ای از چرخه های خواب است که می تواند برای توضیح چرخه خواب به والدین استفاده شود.

همواره مدت زمان خواب ایده آل برای کودکان مورد بحث قرار می گیرد و ممکن است زمان خوابیدن و برخاستن تأثیر بیشتری بر سلامت و نتایج رفتاری نسبت به مدت زمان خواب داشته باشد. تصویر زیر تنوع گسترده ای را در طول مدت خواب در کودکان نشان می دهد^. اگر کودکی کمتر از حد متوسط ​​می خوابد اما به نظر می رسد شاد و سالم است، ممکن است آن میزان خواب برای او کافی باشد.

منظور از اختلالات بی خوابی کودکان چیست؟

داشتن خواب کافی برای سلامتی و رشد بسیار مهم است. با این حال، تا 50٪ از کودکان 2 مشکلات خواب را در مقطعی از دوران کودکی خود تجربه می کنند.

راهبردهایی وجود دارد که والدین می توانند برای بهبود خواب فرزندشان استفاده کنند. اما گاهی اوقات اختلالات خواب مکرر و الگوهای خواب نامنظم در کودکان دلایل فیزیولوژیکی دارد. اختلالات خواب رایج در کودکان شامل آپنه خواب و بی خوابی و همچنین پاراسومنیا است، که رفتارهای مخرب مرتبط با خواب مانند راه رفتن در خواب و وحشت شبانه هستند.

اختلالات خواب در کودکان، به خصوص پاراسومنیا، احتمالاً در دوران نوجوانی ادامه پیدا نمی کند. با این حال، آنها می توانند رفتارهای روزانه و کیفیت زندگی کودک را مختل کنند.

انواع بیخوابی در کودکان

بی خوابی یکی از شایع ترین اختلالات خواب است7و 20 تا 30 درصد کودکان را مبتلا می کند. علائم اولیه مشکل در به خواب رفتن، ماندن در خواب یا هر دو است.

متخصصان پزشکی معمولا بی خوابی در کودکان را به سه دسته تقسیم می کنند:

بی خوابی رفتاری

بیشتر در کودکان تا 5 سال شایع است، این شکل از بی خوابی با مقاومت در برابر خواب، زمان طولانی برای به خواب رفتن و بیداری های مکرر در شب همراه است. این رفتارها در اغلب کودکان گاهی اتفاق می افتد، اما اگر به طور مکرر و مداوم رخ دهند و در عملکرد طبیعی آنها اختلال ایجاد کنند، ممکن است به عنوان یک اختلال بی خوابی کودکان در نظر گرفته شوند.

بی خوابی مشروط

در کودکان بزرگتر و نوجوانان شایع تر است، بی خوابی شرطی زمانی رخ می دهد که احساس اضطراب مربوط به زمان خواب مانع از به خواب رفتن یا در خواب ماندن کودک می شود.

خواب گذرا

اختلالات موقتی در روال عادی کودک است مانند مسافرت، بیماری، یا رویدادهای استرس زا که در زندگی می تواند باعث حملات کوتاه مدت بی خوابی شود.

بی خوابی دوران کودکی می تواند برای کل خانواده چالش برانگیز باشد. با این حال، درمان های موثر در دسترس هستند. تغییرات رفتاری مانند ایجاد یک برنامه منظم قبل از خواب معمولاً اولین خط درمان است و می تواند منجر به بهبود در رفاه کودک و والدین آن ها شود.

علل اختلالات بی خوابی کودکان

مشکلات خواب می توانند منشأ پزشکی (مانند آپنه انسدادی خواب، بیداری شبانه به دلیل عفونت گوش) یا منشا رفتاری داشته باشند، که مورد دوم در کودکان شایع ترین است.

برخی از اختلالات خواب هم در بزرگسالان و هم در کودکان دلایل مشابهی دارند. چاقی یک عامل خطر اصلی برای ایجاد آپنه انسدادی خواب است که نوعی اختلال تنفسی مرتبط با خواب، در افراد در تمام سنین به حساب می
آید.

علاوه بر این، اختلالات خواب ممکن است دلایل ژنتیکی داشته باشند، مانند سندرم پای بی قرار که می تواند کودکان و همچنین بزرگسالان را تحت تاثیر قرار دهد. برخی از مسائل پزشکی و اختلالات اضطرابی خطر مشکلات خواب را در هر سنی افزایش می دهند. با این حال، الگوهای رفتاری منحصر به فرد کودکان نیز می تواند منجر به اختلالات مرتبط با خواب شود.

لازم به ذکر است که تا حدود ۵ سالگی، بی‌خوابی کودکان معمولاً نتیجه زمان‌های ناهماهنگ خواب و رفتارهای مقاوم در برابر خواب است.

سایر مشکلات رایج عبارتند از:

• والدین در تعیین محدودیت در زمان خواب مشکل دارند و کودک مکرراً از اتاق خود بیرون می آید یا اعتراض می کند.

• کودک دیر به رختخواب می رود و تا ساعتی از شب بیدار است و صبح ها می خوابد.

• کودک 30 دقیقه یا بیشتر طول می کشد تا به خواب برود و در حین انجام این کار نگران چیزی باشد.

• کودک 30 دقیقه یا بیشتر طول می کشد تا به خواب برود اما نگران نیست و در اتاق مدام وارد و خارج می شود.

در ادامه به بررسی رایج ترین علل های بی خوابی می پردازیم.

آپنه انسدادی خواب

آپنه انسدادی خواب (OSA) زمانی رخ می دهد که بافت های گلو عبور هوا را در طول خواب مسدود می کنند. این می تواند منجر به وقفه های مکرر و لحظه ای در تنفس شود که می تواند به طور قابل توجهی خواب شبانه را مختل کند.

تقریباً 1 تا 5 درصد کودکان آپنه خواب  را تجربه کنید در کودکان، علل شایع این اختلال شامل بزرگ شدن لوزه ها، چاقی، و برخی بیماری های دندانی یا نقص های مادرزادی است.

خروپف در کودکان

اکثر کودکان مبتلا به آپنه خواب نیز خروپف را تجربه می کنند. به خاطر داشته باشید که خروپف در کودکان همیشه نشان دهنده مشکل بزرگتر نیست. بین 3 تا 12 درصد از کودکان بدون نشان دادن سایر علائم آپنه خواب خروپف می کنند. اما برخی شواهد نشان می دهد که خروپف معمولی ممکن است همیشه بی ضرر نباشد والدین کودکی که اغلب با صدای بلند خروپف می کند باید علائم خود را با یک متخصص در میان بگذارند.

شب ادراری و راه رفتن در خواب

راه رفتن در خواب که به نام خواب آور نیز شناخته می شود، اختلالی در بی خوابی کودکان است که شامل راه رفتن یا انجام سایر رفتارهای پیچیده در هنگام خواب است. 

راه رفتن در خواب و شب ادراری در کودکان بیشتر از بزرگسالان است. تقریباً 5 درصد از کودکان در مقایسه با 1.5 درصد از بزرگسالان، علائم راه رفتن در خواب را نشان می دهند. حدود 15 درصد از کودکان 7 ساله شب ادراری را تجربه می کنند در حالی که 0.5 تا 1 درصد بزرگسالان شب ادراری را تجربه می کنند.

علاوه بر این، راه رفتن در خواب و شب ادراری با بزرگ‌تر شدن کودک برطرف می‌شوند. با این حال، اگر علائم مکرر و مداوم هستند، مهم است که با یک متخصص صحبت کنید.

وحشت شبانه

 ترس شبانه نوعی پاراسومنیا است که در آن فرد خواب به طور ناگهانی با احساس ترس و وحشت از خواب بیدار می شود. فرد خوابیده معمولاً هیچ خاطره ای از رویداد ترسناک ندارد.

وحشت شبانه در بزرگسالان نادر است. با این حال، حدود 30 درصد از کودکان بین 3 تا 7 سالگی وحشت شبانه را تجربه می کنند.

برای درمان این علل از بی خوابی کودکان می توانید به بهترین روانشناس مراجعه نمایید.

کابوس در کودکان

مهم است که بین وحشت شبانه و کابوس در کودکان تمایز قائل شویم . وحشت شبانه یک اختلال بی خوابی در کودکان است که معمولاً در مرحله خواب غیرسریع (NREM) رخ می دهد. کودک معمولاً هیچ خاطره ای از آن قسمت نخواهند داشت.

در مقابل، کابوس‌ها معمولاً در طول خواب با حرکت سریع چشم (REM) رخ می‌دهند، مرحله خواب معمولاً با رویا دیدن همراه است که  کابوس ها اغلب با استرس ایجاد می شوند. همچنین رویدادهای مهم زندگی و یا رویاهای بد ممکن است باعث ایجاد احساس اضطراب شود

سندرم پاهای بی قرار

سندرم پای بیقرار که به عنوان بیماری ویلیس-اکبوم نیز شناخته می شود، یک اختلال حرکتی است که می تواند به طور قابل توجهی سبب بی خوابی در کودکان شود. علامت اصلی یک میل بدون درد اما طاقت فرسا برای حرکت دادن پاها است. این میل اغلب در شب هنگام استراحت فرد افزایش می یابد.

سندرم پای بیقرار ممکن است به دلیل یک مشکل زمینه ای مانند کمبود آهن یا بیماری کلیوی در مراحل آخر ایجاد شود. در موارد خاص، علت ممکن است ژنتیکی باشد.

علائم می تواند در دوران کودکی ظاهر شود، اما این اختلال تا حد زیادی در کودکان تشخیص داده نمی شود. اگر کودک شما میل غیرقابل کنترلی برای حرکت دادن پاهای خود دارد که در شب بدتر می شود و خواب او را مختل می کند، با یک متخصص مشورت کنید. با تشخیص مناسب، علائم را می توان با دارو درمان کرد.

خواب‌آلودگی مفرط در طول روز

خواب‌آلودگی مفرط در طول روز  با کاهش هوشیاری، افزایش خواب آلودگی و به خواب رفتن در طول روز همراه است. اگرچه به خودی خود یک اختلال نیست، اما خواب آلودگی بیش از حد در طول روز یک علامت رایج است که با تعدادی از مسائل مرتبط با بی خوابی کودکان و شرایط سلامتی مرتبط است.

بین 10 تا 20 درصد از کودکان علائم خواب آلودگی در طول روز را تجربه می کنند. با این حال، ممکن است در برخی از کودکان کمتر تشخیص داده شود.

دندان قروچه

دندان قروچه می تواند در طول روز یا شب اتفاق بیفتد. هنگامی که در شب رخ می دهد، می تواند سبب بی خوابی کودکان شود. دندان قروچه همچنین می تواند منجر به تعدادی از علائم دردناک از جمله سردرد، آسیب دندان و آسیب به عضلات فک شود.

این عارضه در کودکان و بزرگسالان می تواند به دلیل عوامل متعددی باشد با این حال، مشخص شده است که استرس ارتباط نزدیکی با دندان قروچه دارد.  دندان قروچه خواب احتمالا با بالا رفتن سن کودک کاهش می یابد، اما این عارضه می تواند عود کننده نیز باشد. گزینه های درمانی شامل محافظ های دهان برای جلوگیری از آسیب به دندان ها و استفاده از روان درمانی و تکنیک های آرام سازی برای کاهش استرس و تنش عضلانی است.

مدیریت مشکلات بی خوابی کودکان

درمان بی‌خوابی در کودکان نیازمند شناسایی علت‌های احتمالی و ایجاد تغییراتی در سبک زندگی و محیط خواب آن‌هاست. در اینجا چند روش برای مدیریت و درمان بی‌خوابیکودکان آورده شده است:

ایجاد روتین خواب منظم

تنظیم یک برنامه خواب منظم و مشخص به کودک کمک می‌کند تا بدن او به خوابیدن در ساعات معین عادت کند. این روتین باید شامل فعالیت‌های آرام‌بخش مانند مطالعه داستان یا گوش دادن به موسیقی ملایم باشد.

محیط خواب مناسب

اطمینان حاصل کنید که اتاق کودک آرام، تاریک و با دمای مناسب باشد. دور نگه داشتن وسایل الکترونیکی مانند تلویزیون و گوشی موبایل از اتاق خواب بسیار مهم است، زیرا این دستگاه‌ها می‌توانند خواب کودک را مختل کنند.

محدود کردن مصرف کافئین

نوشیدنی‌های حاوی کافئین مانند نوشابه‌ها و چای باید به‌خصوص در ساعات نزدیک به خواب محدود شوند، زیرا می‌توانند مانع از خوابیدن کودک شوند.

مدیریت اضطراب و استرس

اگر بی‌خوابی کودک ناشی از اضطراب یا استرس باشد، می‌توانید با صحبت کردن با کودک یا مشاوره با یک روان‌شناس کودک، این مشکلات را شناسایی و برطرف کنید.

فعالیت فیزیکی در طول روز

اطمینان حاصل کنید که کودک در طول روز به اندازه کافی فعالیت فیزیکی داشته باشد. فعالیت‌های ورزشی و بازی‌های جسمی به کاهش انرژی کودک و بهبود کیفیت خواب کمک می‌کنند.

درمان مشکلات پزشکی

در صورتی که بی‌خوابی کودک به دلایل جسمی مانند مشکلات تنفسی، آلرژی‌ها یا اختلالات خواب باشد، بهتر است با پزشک متخصص مشورت کنید تا درمان مناسب انجام شود.

با توجه به علت بی‌خوابی و شرایط کودک، ممکن است روش‌های مختلفی برای بهبود کیفیت خواب او مورد نیاز باشد. تشخیص دقیق و رعایت اصول صحیح خواب می‌تواند به کودک کمک کند تا خوابی راحت و کافی داشته باشد.

چه زمانی با پزشک صحبت کنیم؟

یک یا دو شب کم خوابی برای اکثر کودکان طبیعی است. با این حال، اختلالات بی خوابی مداوم کودکان یا علائم غیرعادی که اغلب از خواب خوب شبانه جلوگیری می کند، باعث نگرانی است.

اگر کودک شما علائم کم خوابی مزمن یا سایر اختلالات خواب فراگیر را تجربه می کند، علائم آن را با بهترین روانشناس کودک در میان بگذارید. بسته به علائم و سابقه پزشکی، متخصص راهکار هایی را ارائه می کند.

عوارض بی خوابی کودکان

بی‌خوابی در کودکان می‌تواند تأثیرات منفی گسترده‌ای بر سلامت جسمی و روانی آن‌ها داشته باشد. برخی از عوارض بی‌خوابی در کودکان عبارت‌اند از:

• خواب کافی برای رشد صحیح کودکان ضروری است، زیرا هورمون رشد بیشتر در هنگام خواب ترشح می‌شود. بی‌خوابی می‌تواند باعث کاهش ترشح این هورمون و تأخیر در رشد جسمی کودک شود.

• کمبود خواب مداوم باعث تضعیف سیستم ایمنی بدن کودک می‌شود و او را در معرض عفونت‌ها و بیماری‌های مختلف قرار می‌دهد.

• کودکان نیاز به خواب کافی برای تقویت حافظه و یادگیری دارند. بی‌خوابی می‌تواند منجر به کاهش تمرکز، ضعف در عملکرد تحصیلی و دشواری در حل مسائل شود.

• بی‌خوابی در کودکان ممکن است باعث تحریک‌پذیری، بداخلاقی، پرخاشگری و حتی علائم افسردگی شود. آن‌ها ممکن است بیش‌فعال یا برعکس، بیش از حد خسته و بی‌انرژی باشند.

• کودکان بی‌خواب معمولاً احساس خستگی مداوم دارند که می‌تواند آن‌ها را از فعالیت‌های روزمره، بازی و یادگیری بازدارد.

• بی‌خوابی احتمال دارد باعث افزایش وزن یا چاقی در کودکان شود. کمبود خواب با افزایش اشتها و تمایل به مصرف غذاهای ناسالم مرتبط است.

• اگر بی‌خوابی به مدت طولانی ادامه داشته باشد، ممکن است کودک به اختلالات خواب مزمن مانند بی‌خوابی یا وقفه‌های تنفسی در خواب دچار شود.

به‌طور کلی، بی‌خوابی می‌تواند بر تمامی جنبه‌های زندگی کودک از سلامت جسمی و روانی گرفته تا روابط اجتماعی و عملکرد تحصیلی تأثیر بگذارد. بنابراین، توجه به این مشکل و درمان آن اهمیت زیادی دارد.

سوالات متداول بی خوابی کودکان

در نهایت…

بی‌خوابی در کودکان می‌تواند به رشد جسمی، روانی و تحصیلی آن‌ها آسیب برساند. ایجاد روتین منظم خواب، فراهم کردن محیط مناسب و مدیریت اضطراب می‌تواند به بهبود وضعیت کمک کند. اگر بی‌خوابی ادامه‌دار باشد یا بر کیفیت زندگی کودک تأثیر منفی بگذارد، مراجعه به پزشک ضروری است. تشخیص و درمان به‌موقع بی‌خوابی می‌تواند کودک را به خوابی باکیفیت و بهبود عملکرد روزمره بازگرداند

مطالب مرتبط :

ارتباط بین اختلال خواب و افسردگی

چگونه بدون دارو اختلال خواب را درمان کنیم؟

بررسی دلایل اختلال خواب

عدم اعتماد به نفس در کودکان؛ ریشه‌ها، نشانه‌ها و راه‌های تقویت

چگونه به همسر افسرده خود کمک کنیم؟ راهنمای کامل

درمان وسواس تمیزی: راهکارهای عملی و موثر

دانشکده علوم پزشکی

آیا وسواس درمان دارد؟