شیزوفرنی چه معنی دارد؟

6/10/2023
۱۴ دقیقه

شیزوفرنی یک بیماری روانپزشکی است که اثرات شدیدی بر سلامت جسمی و روحی شما دارد. این عملکرد مغز شما را مختل می کند و با چیزهایی مانند افکار، حافظه، حواس و رفتار های شما تداخل می کند.

در نتیجه، ممکن است در بسیاری از بخش های زندگی روزمره خود دچار مشکل شوید. اسکیزوفرنی درمان نشده اغلب روابط شما ( حرفه ای، اجتماعی، عاشقانه و غیره) را مختل می کند. همچنین می تواند باعث شود که در سازماندهی افکار خود دچار مشکل شوید و ممکن است به گونه ای رفتار کنید که شما در معرض آسیب یا سایر بیماری ها قرار دهد.

پنج علائم اسکیزوفرنی چیست؟

بسیاری از افراد مبتلا به اسکیزوفرنی نمی توانند تشخیص دهند که علائم اسکیزوفرنی دارند. این 5 عامل شامل:

هذیان ها

این ها باورهای نادرستی هستند که شما حتی زمانی که شواهد زیادی مبنی بر اشتباه بودن آن باورها وجود دارد، به آن ها اعتقاد دارید. به عنوان مثال، ممکن است فکر کنید که کسی آنچه را فکر می کنید، می گوید یا انجام می دهید را کنترل می کند.

توهمات

شما هنوز فکر می کنید چیزهایی را می بینید، می شنوید، بود می کنید، لمس می کنید یا می چشید که وجود ندارد، مانند شنیدن صداها.

صحبت کردن نامنظم

ممکن است هنگام صحبت کردن در سازماندهی افکار خود مشکل داشته باشید. ممکن است افکار شما آنقدر درهم و برهم باشد که مردم نتوانند شما را درک کنند.

حرکت نامنظم یا غیر عادی

امکان دارد حرکات متفاوت از افراد جامعه داشته باشید. به عنوان مثال، ممکن است بدون هیچ دلیل واضحی زیاد بچرخید یا اصلا حرکت زیادی نداشته باشید.

علائم منفی

این علائم به کاهش یا از دست دادن توانایی شما در انجام کار ها اشاره دارد. به عنوان مثال ، ممکن است حالات چهره را متوقف کنید یا با صدای صاف و بدون احساس صحبت کنید. همچنین علائم منفی شامل فقدان انگیزه است، به خصوص زمانی که نمی خواهید معاشرت کنید یا کارهایی را انجام دهید که معمولا از آن ها لذت می برید. به دلیل این علائم ممکن است:

احساس مشکوک، پارانوئید یا ترس کنید.
به نحوه پوشیدن لباس و بهداشت شخصی خود اهمیت ندهید.
افسردگی، اضطراب و افکار خودکشی را تجربه کنید.
از الکل، دارو های تجویزی و یا نیکوتین برای کاهش علائم خود استفاده کنید.

چه چیزی باعث شیزوفرنی می شود؟

هیچ دلیل واحدی برای اسکیزوفرنی وجود ندارد. متخصصان گمان می کنند که اسکیزوفرنی به دلایل مختلفی اتفاق می افتد. سه دلیل اصلی عبارت اند از:

عدم تعادل در سیگنال های شیمیایی که مغز شما برای ارتباط سلول به سلول استفاده می کند.
مشکلات رشد مغز قبل از تولد

عوامل خطر شیزوفرنی چیست؟

در حالی که هیچ دلیل تایید شده ای برای اسکیزوفرنی وجود ندارند، عوامل خطر برای ایجاد این بیماری وجود دارد:

محیط

در محیط اطراف ما عوامل متعددی وجود دارد که خطر ابتلا به شیزوفرنی را افزایش می دهد. برخی از بیماری ها بر مغز شما تاثیر می گذارد، از جمله عفونت ها و بیماری های خود ایمنی ( جایی که سیستم ایمنی بدن به بخشی از بدن شما حمله می کند) نیز می تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.

رشد و شرایط تولد

خطر و ابتلا به اسکیزوفرنی در صورتی افزایش می یابد که والدین شما در دوران بارداری دیابت بارداری، سوء تغذیه یا کمبود ویتامین داشته باشند. همچنین این خطر در صورت داشتن وزن کم در هنگام تولد یا ویتامین D عوارضی در حین زایمان افزایش می یابد.

مصرف مواد مخدر

اسکیزوفرنی با استفاده از دارو های تفریحی خاص، به ویژه در مقادیر بیشتر و در مراحل اولیه زندگی، مرتبط است.

شیزوفرنی چگونه تشخیص داده می شود؟

بهترین روانشناس می تواند اسکیزوفرنی یا اختلالات مرتبط با آن را بر اساس ترکیبی از سوالاتی که میپرسند، علائمی که توصیف می کنید یا با مشاهده اعمال تشخیص دهد. سپس آنچه را پیدا می کنند با معیارهای مورد نیاز برای تشخیص اسکیزوفرنی مقایسه می کنند. تشخیص شیزوفرنی به موارد زیر نیز بستگی دارد:

حداقل یک ماه است که علائم دارید.
علائم شما بر توانایی شما برای کار یا روابط شما ( دوستانه، عاشقانه و غیره) تاثیر می گذارد.

چه آزمایشاتی برای تشخیص شیزوفرنی انجام خواهد شد؟

هیچ آزمایش تشخیصی برای اسکیزوفرنی وجود ندارد. اما پزشک شما آزمایشاتی را برای رد سایر شرایط قبل از تشخیص اسکیزوفرنی انجام می دهند. انواع آزمایش ها شامل:

تست های تصویربرداری MRI یا CT
آزمایش خون، ادرار و مایع مغزی نخاعی

آیا شیزوفرنی قابل درمان است؟

درصد کمی از موارد اسکیزوفرنی می توانند به طور کامل بهبود یابند. اما این یک درمان نیست، زیرا هیچ راهی برای دانستن این که چه کسی عود می کند و چه کسی علائم عود نمی کند، وجود ندارد.

اسکیزوفرنی چگونه درمان می شود؟

درمان اسکیزوفرنی معمولا شامل ترکیبی از دارو، درمان و تکنیک ها خود مدیریتی است. این شامل:

دارو های ضد روان پریشی: این دارو ها نحوه استفاده مغز از مواد شیمیایی خاص برای ارتباط سلول به سلول را مسدود می کند.
سیار دارو ها: پزشک شما ممکن است دارو ها دیگری را برای علائمی که در کنار یا به دلیل علائم اسکیزوفرنی شما اتفاق می افتد، تجویز کند. همچنین آن ها دارو هایی را برای کمک به کاهش عوارض جانبی داروهای ضد روان پریشی مانند لرزش تجویز کنند.
روان درمانی: روش های گفتار درمانی مانند درمان شناختی رفتاری می تواند به شما کمک کند تا با شرایط خود کنار بیایید و آن را مدیریت کنید. همچنین درمان طولانی مدت می تواند به مشکلات ثانویه در کنار اسکیزوفرنی مانند اضطراب، افسردگی یا مشکلات مصرف مواد کمک کند.

چگونه از خود در برابر شیزوفرنی مراقبت کنیم؟

اگر مبتلا به اسکیزوفرنی هستید، باید اقدامات زیر را برای مراقبت از خود و مدیریت انجام دهید که شامل:

برخی از فاکتورها علت شیزوفرنی را تشدید می کنند. این فاکتورها عبارتند از:

طبق دستور پزشک دارو های خود را مصرف کنید.
طبق توصیه پزشک، به او مراجعه کنید.
علائم را نادیده نگیرید یا از آن اجتناب نکنید.
از مصرف الکل و مواد مخدر تفریحی خودداری کنید.

شیزوفرنی و اسکیزوفرنی چه تفاوت هایی دارند؟

شیزوفرنی نوعی اسکیزوفرنی حاد شده و مزمن است. در مراحل پیشرفته اسکیزوفرنی به شیزوفرنی تبدیل می شود.

ریسک فاکتورهای ایجاد شیزوفرنی

1.وجود این بیماری در سابقه ی خانوادگی

2.مشکلات بارداری و سوتغذیه

3. قرار گرفتن در برابر توکسین یا ویروس هایی که روی رشد مغز تاثیر دارند.

4.استفاده از داروهای که سبب تغییرات مغزی می شوند.

چه زمان باید به پزشک خود مراجعه کرد؟

اگر متوجه تغییری در علائم خود شدید، مانند بدتر شدن آن ها حتی اگر داروهای خود را مصرف می کنید، باید پزشک را ببینید. اگر عوارض جانبی دارو باعث اختلال در زندگی شما شود، می توانید به پزشک خود مراجعه کنید. پزشک شما گاهی اوقات می تواند دارو های جایگزین یا درمان هایی را توصیه کند که ممکن است بدون ایجاد همان اثرات، وضعیت شما را بهتر درمان کنند.

علت‌های بروز شیزوفرنی

شیزوفرنی یکی از پیچیده‌ترین اختلالات روان‌پریشی است که ترکیبی از عوامل زیستی، ژنتیکی، عصبی و محیطی در شکل‌گیری آن نقش دارند. هیچ عامل منفردی به تنهایی سبب بروز این بیماری نمی‌شود بلکه تعامل میان زمینه‌های مختلف زیستی و روانی منجر به اختلال در کارکرد مغز و در نهایت ظهور علائم می‌گردد. تحقیقات عصب‌زیست‌شناسی نشان داده است که اختلال در تعادل ناقل‌های عصبی مانند دوپامین و گلوتامات از عوامل اصلی در بروز علائم توهم، هذیان و تفکر آشفته محسوب می‌شود. بیش‌فعالی مسیر دوپامینرژیک در برخی نواحی مغز با افزایش فعالیت روان‌پریشانه ارتباط مستقیم دارد.

از دیدگاه ژنتیکی

شیزوفرنی در خانواده‌هایی که سابقه بیماری روانی دارند شیوع بالاتری دارد. مطالعات دوقلوها نشان داده‌اند که اگر یکی از دوقلوهای همسان مبتلا شود احتمال ابتلای دیگری تا ۵۰ درصد افزایش می‌یابد. این موضوع اهمیت ژن‌ها را در ایجاد استعداد ابتلا تأیید می‌کند. با این حال، ژنتیک تنها بخشی از داستان است و نیاز به فعال شدن این استعداد در شرایط خاص محیطی دارد. در این میان، جهش‌های ژنی مرتبط با رشد عصبی و ارتباطات سیناپسی نیز در برخی بیماران مشاهده شده است.

در دوران رشد جنینی

عواملی مانند عفونت‌های ویروسی مادر، سوءتغذیه دوران بارداری یا استرس شدید می‌توانند در ساختار مغز جنین تأثیر بگذارند و زمینه‌ساز تغییرات عصبی پایدار شوند. این تغییرات ممکن است تا سال‌ها خاموش بمانند و در دوران نوجوانی یا اوایل بزرگسالی، تحت فشارهای روانی یا اجتماعی فعال شوند. چنین فرایندی نشان‌دهنده پیوند بین زیست‌شناسی و محیط در بروز شیزوفرنی است.

در حوزه روان‌شناختی

برخی نظریه‌ها به نقش استرس‌های شدید زندگی اشاره دارند. وقایعی چون از دست دادن عزیزان، فشار تحصیلی، تعارض‌های خانوادگی یا مصرف مواد روان‌گردان می‌تواند در افراد مستعد، زمینه بروز علائم را فراهم کند. مطالعات نشان می‌دهد مصرف ماری‌جوانا، آمفتامین و LSD در نوجوانان با افزایش خطر ابتلا همراه است زیرا این مواد تعادل شیمیایی مغز را مختل می‌کنند.

در کنار این عوامل، ساختار مغزی بیماران

نیز متفاوت است. تصویربرداری‌های مغزی کاهش حجم در نواحی پیش‌پیشانی، هیپوکامپ و آمیگدال را نشان داده‌اند که در پردازش احساسات و تصمیم‌گیری نقش دارند. این تغییرات می‌تواند سبب بروز اختلال در قضاوت، درک واقعیت و تنظیم هیجانات شود. اختلال در اتصال نورونی میان نواحی مختلف مغز نیز به ناهماهنگی در پردازش اطلاعات می‌انجامد.

در جمع‌بندی

می‌توان گفت شیزوفرنی حاصل ترکیب چندین عامل پیچیده است که در تعامل با یکدیگر منجر به اختلال در کارکرد مغز و ذهن می‌شوند. هیچ عامل منفردی توضیح‌دهنده تمام موارد نیست بلکه تعامل میان ژنتیک، شیمی مغز، تجربه‌های دوران رشد و عوامل استرس‌زا مسیر بروز بیماری را شکل می‌دهد. درک این چندبعدی بودن برای پیشگیری و طراحی درمان‌های مؤثر حیاتی است.

عوامل خطر و زمینه‌های ابتلا به شیزوفرنی

شیزوفرنی در نتیجه ترکیب مجموعه‌ای از عوامل خطر شکل می‌گیرد که می‌توان آن‌ها را در سه حوزه اصلی زیستی، محیطی و روانی دسته‌بندی کرد. این عوامل باعث افزایش احتمال بروز بیماری در افراد مستعد می‌شوند و شناخت دقیق آن‌ها می‌تواند نقش پیشگیرانه مهمی ایفا کند.

عوامل ژنتیکی و زیستی:

وجود سابقه خانوادگی شیزوفرنی یا سایر اختلالات روان‌پریشی.
وجود جهش‌های ژنی مرتبط با رشد عصبی و عملکرد سیناپس‌ها.
عدم تعادل ناقل‌های عصبی مانند دوپامین، سروتونین و گلوتامات.
ناهنجاری‌های ساختاری مغز در نواحی پیش‌پیشانی و لوب گیجگاهی.

عوامل دوران بارداری و تولد:

قرار گرفتن جنین در معرض عفونت‌های ویروسی در سه‌ماهه دوم بارداری.
تغذیه ناکافی مادر یا کمبود اسید فولیک و ویتامین D در دوران بارداری.
تولد زودرس یا وزن پایین نوزاد هنگام تولد.
عوارض زایمان که سبب کمبود اکسیژن در مغز نوزاد شود.

عوامل محیطی و روانی:

تجربه‌های استرس‌زا در دوران کودکی مانند طلاق، فقدان یا خشونت خانگی.
زندگی در محیط‌های شهری با تراکم بالا که با فشار روانی همراه است.
مهاجرت و انزوا از حمایت‌های خانوادگی.
مصرف مواد روان‌گردان به ویژه حشیش، آمفتامین و مواد توهم‌زا.

عوامل فرهنگی و اجتماعی:

تبعیض، انگ اجتماعی و احساس طردشدگی.
فقر، بیکاری و نداشتن دسترسی به خدمات سلامت روان.
کمبود حمایت اجتماعی و ضعف مهارت‌های مقابله با استرس.

مطالعات گسترده نشان می‌دهد که هیچ‌کدام از این عوامل به‌تنهایی موجب بروز شیزوفرنی نمی‌شوند اما در صورت تجمع چند عامل خطر در فردی مستعد، احتمال بروز بیماری به شکل چشمگیری افزایش می‌یابد. برای مثال، فردی با سابقه خانوادگی بیماری در صورت مصرف مواد مخدر و قرار گرفتن در شرایط استرس‌زا، بسیار بیشتر در معرض خطر است.

از منظر علمی

این بیماری در اثر تعامل ژن‌ها و محیط فعال می‌شود. به بیان دیگر، ژن‌های مستعد در شرایط استرس‌زا یا در اثر عوامل محیطی خاص، فعال می‌گردند و تغییراتی در عملکرد سیستم عصبی ایجاد می‌کنند. به همین دلیل پیشگیری نیازمند توجه همزمان به سلامت جسم، روان و محیط زندگی است. آگاهی خانواده‌ها، کنترل عوامل استرس‌زا و حمایت اجتماعی از نوجوانان می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا داشته باشد.

درمان شیزوفرنی

درمان شیزوفرنی رویکردی چندبعدی دارد و شامل مداخلات دارویی، روان‌درمانی و حمایت اجتماعی است. هدف اصلی، کنترل علائم، پیشگیری از عود بیماری و ارتقای کیفیت زندگی بیمار است. نخستین گام در درمان، استفاده از داروهای ضدروان‌پریشی است که تعادل دوپامین و سایر ناقل‌های عصبی را بازمی‌گردانند. داروهای نسل دوم مانند ریسپریدون، اولانزاپین و کلوزاپین امروزه کاربرد گسترده‌ای دارند زیرا عوارض جانبی کمتری نسبت به داروهای قدیمی‌تر دارند. مصرف منظم دارو و پیگیری پزشکی مداوم از عوامل کلیدی موفقیت درمان است.

در کنار دارودرمانی

روان‌درمانی نقش مهمی در بازتوانی بیمار دارد. درمان شناختی‌ـ‌رفتاری به فرد کمک می‌کند تا تفکرات غیرواقعی را شناسایی کرده و راه‌های مقابله با استرس را بیاموزد. جلسات روان‌درمانی گروهی نیز حس تعلق و درک متقابل را در بیماران تقویت می‌کند. در مواردی که بیماری مزمن شده باشد، برنامه‌های بازتوانی اجتماعی مانند آموزش مهارت‌های زندگی روزمره، اشتغال حمایتی و تمرین مهارت‌های ارتباطی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

درمان خانوادگی

نیز یکی از ارکان اساسی محسوب می‌شود. خانواده باید درباره ماهیت بیماری، علائم هشداردهنده و نحوه برخورد صحیح آموزش ببیند. حمایت عاطفی خانواده باعث کاهش احتمال عود بیماری می‌شود. در بسیاری از موارد، فشارهای روانی ناشی از سوءبرداشت اطرافیان نسبت به رفتارهای بیمار می‌تواند وضعیت او را بدتر کند. بنابراین افزایش آگاهی عمومی درباره شیزوفرنی اهمیت بالایی دارد.

از منظر اجتماعی

توانبخشی و ادغام مجدد بیماران در جامعه نیازمند همکاری چند نهاد است. خدمات حمایتی مانند تأمین دارو، مشاوره شغلی و پیگیری درمان پس از ترخیص از بیمارستان ضروری است. تجربه جهانی نشان داده است که درمان مبتنی بر اجتماع و مداخلات چندرشته‌ای بهترین نتایج را به همراه دارد.

پیشرفت‌های جدید در حوزه علوم اعصاب و ژنتیک امیدهای تازه‌ای برای درمان فراهم کرده‌اند. پژوهش‌ها بر توسعه داروهایی متمرکز است که بر مسیرهای عصبی خاص اثر می‌گذارند و علائم شناختی را بهبود می‌بخشند. همچنین استفاده از فناوری‌هایی مانند تحریک مغناطیسی ترانس‌کرانیال برای تعدیل فعالیت مغزی در بیماران مقاوم به درمان در حال گسترش است.

در نهایت

درمان شیزوفرنی باید جامع، مستمر و متناسب با نیازهای فردی بیمار طراحی شود. تنها از طریق ترکیب دارودرمانی، روان‌درمانی، حمایت خانوادگی و مداخلات اجتماعی می‌توان به بهبودی پایدار و بازگشت مؤثر بیمار به زندگی اجتماعی دست یافت.

نتیجه گیری

اسکیزوفرنی یک اختلال روانی مزمن است که بر نحوه تفکر، احساس و رفتار فرد تاثیر می گذارد. این بیماری با علائمی مانند توهم (دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارد)، هذیان (باورهای نادرست)، تفکر و گفتار آشفته، و مشکل در تعامل اجتماعی و عملکرد مشخص می شود.

مطالب مرتبط :

11 نشانه که نیاز به نقشه مغزی دارید!

نقشه مغزی (QEEG) + مزایا

بهترین کلینیک برای نقشه برداری مغز

تأثیر نوروفیدبک بر اوتیسم

لورتا نوروفیدبک؛ انقلابی در تنظیم فعالیت مغز و درمان اختلالات روانی

بهترین مرکز بازی درمانی در تهران

نوروفیدبک برای ورزشکاران

درمان افسردگی با نوروفیدبک

درمان بدون دارو اختلال استرس حاد

درمان بدون دارو اختلال اضطراب فراگیر

درمان بدون دارو اختلال استرس پس از سانحه