فرض کنید ذهن شما مانند اتاق تاریکی است که فقط یک فیلم تکراری و خستهکننده در آن نمایش داده میشود؛ هر بار همان تصاویر و همان صحنهها، بدون تغییر و بدون پایانی روشن. این، چیزی است که بسیاری از افراد مبتلا به وسواس تجربه میکنند؛ افکار مزاحم و تکراری که به صورت ناخوانده وارد ذهن میشوند و به سختی میتوان از چرخه آنها رها شد. درمان وسواس با دستگاه ارتی ام اس نقش کلید روشنایی را ایفا دارد. این ابزار علمی و غیرتهاجمی با استفاده از تحریک مغناطیسی مکرر جمجمه، بخشهای خاصی از مغز را هدف قرار میدهد و باعث تنظیم بهتر فعالیت آنها میشود. این تکنولوژی نوین در واقع همانند نقشه راهی عمل میکند که مسیر خروج از بنبست افکار وسواسی را هموار کرده و امکان تجربه ذهنی آرامتر و متمرکزتر را ممکن میسازد.
درمان وسواس یا اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) بدون مصرف دارو
بهبود غیردارویی وسواس اثربخشی بالایی دارند و در بعضی موارد حتی میتوانند جایگزین دارو شوند.
بهبود شناختی رفتاری (CBT)
شناختهشدهترین روش رواندرمانی برای درمان وسواس است. در CBT، درمانگر به فرد کمک میکند الگوهای فکری غیرمنطقی یا تحریفشده را شناسایی کرده و آنها را تغییر دهد. این درمان نشان میدهد که چگونه افکار بر احساسات و رفتار اثر میگذارند.
درمان مواجهه و جلوگیری از پاسخ (ERP)
ERP یکی از شاخههای تخصصی CBT و بهعنوان «طلاییترین روش» درمان وسواس معرفی میگردد. در این روش فرد به شکل تدریجی در موقعیتهایی قرار میگیرد که اضطراب یا افکار وسواسی را تحریک میکنند مثلا لمس اشیای کثیف برای فردی که وسواس آلودگی دارد. سپس بیمار یاد میگیرد که برخلاف میل شدید خود، از انجام رفتار وسواسی مثل شستن مداوم دست، خودداری کند. به این ترتیب، حساسیت فرد نسبت به محرکها کاهش یافته و اضطراب بهمرور زمان کمتر شود.
درمانهای جدیدتر وسواس بر پایه CBT
زیرشاخههایی مانند درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) و رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) هم در مدیریت وسواس کاربرد دارند. ACT به فرد میآموزد افکار مزاحم را بپذیرد و درگیر جنگ ذهنی با آنها نشود، بلکه ارزشها و اهداف خود را دنبال کند. DBT هم بر تنظیم هیجانها و افزایش تحمل پریشانی تأکید دارد.
درمان وسواس با rTMS
از نوینترین و موثرترین شیوههای غیردارویی برای مقابله با اختلال وسواس فکری – عملی (OCD) به شمار میرود. این روش، برخلاف درمانهایی مثل شوک الکتریکی، کاملاً غیرتهاجمی، بدون درد و ایمن است و به همین دلیل عوارض آزاردهندهای به دنبال ندارد. در این شیوه، از دستگاهی پیشرفته با نام rTMS استفاده میشود که دارای تاییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) است. این دستگاه شامل کویلی مغناطیسی است که روی سر بیمار قرار میگیرد. پزشک با دقت بالا موقعیت کویل را تنظیم میکند تا پالسهای مغناطیسی دقیقا به بخشهای خاصی از مغز که درگیر چرخه وسواس هستند، اعمال شوند.
وقتی این پالسها به نواحی هدف میرسند، سلولهای عصبی تحریک شده و فعالیت الکتریکی مغز متعادلتر میشود. به مرور زمان، این تحریکهای مغناطیسی به بهبود عملکرد مدارهای مغزی منجر شده و شدت افکار و رفتارهای وسواسی کاهش مییابد. درمان با rTMS مستلزم چندین جلسه است و تعداد جلسات بنا به تشخیص پزشک و شدت علائم بیمار متغیر خواهد بود. با ادامه جلسات، افکار وسواسی کمتر شده، کنترل ذهنی بیشتر میشود و کیفیت زندگی بیمار بهبود محسوسی خواهد یافت.
مراحل درمان وسواس با دستگاه ارتی ام اس
مراحل درمان وسواس با دستگاه ارتی ام اس به صورت مرحلهای و دقیق طراحی شدهاند تا بیشترین اثربخشی را برای بیماران مبتلا به اختلال وسواس فکری – عملی (OCD) به همراه داشته باشند. این روند کاملاً غیرتهاجمی است و با استفاده از پالسهای مغناطیسی، بخشهایی از مغز که دچار بیشفعالی یا کمکاری هستند، تنظیم و متعادل میشود.
مرحله اول: مشاوره اولیه و نقشهبرداری مغزی
|
در آغاز درمان، بیمار توسط پزشک و تکنسین متخصص مورد ارزیابی قرار میگیرد. طی این جلسه، وضعیت روانشناختی بیمار بررسی میشود و سپس با استفاده از دستگاه، نقشهبرداری مغزی انجام میگیرد تا نواحی دقیقی مانند قشر حرکتی مکمل (SMA) یا سایر بخشهای مرتبط با افکار وسواسی مشخص شوند. این مرحله اساس درمان است زیرا تعیین میکند پالسهای مغناطیسی در کدام نقطه متمرکز شوند. |
مرحله دوم: قرار دادن کلاه ایمنی یا کویل مغناطیسی
|
پس از مشخص شدن نواحی هدف، بیمار روی صندلی مخصوص قرار میگیرد و تکنسین یک کلاه ایمنی یا کویل مغناطیسی را بر روی سر او تنظیم میکند. این وسیله به گونهای طراحی شده که پالسهای مغناطیسی را دقیقاً به بخشهای موردنظر مغز ارسال کند. تنظیم درست محل کویل برای دستیابی به بهترین نتیجه اهمیت بسیار بالایی دارد.
|
مرحله سوم: آغاز درمان با پالسهای مغناطیسی
|
زمانی که دستگاه آماده شد، درمان آغاز میگردد. پالسهای مغناطیسی مشابه میدان مغناطیسی دستگاه امآرآی به مغز منتقل میشوند و باعث تحریک سلولهای عصبی میگردند. این تحریکها به تنظیم فعالیتهای بیشفعال یا کمکار مغز کمک کرده و به تدریج شدت افکار وسواسی و رفتارهای تکراری را کاهش میدهد.
|
مرحله چهارم: پایش و پرسشهای دورهای
|
در حین درمان، تکنسین یا پزشک ممکن است پرسشهایی درباره احساس بیمار یا تغییرات احتمالی در افکار و علائم او بپرسند. این مرحله برای بررسی ایمنی، اطمینان از راحتی بیمار و همچنین ارزیابی اثربخشی جلسات بسیار ضروری است.
|
مرحله پنجم: تکمیل دوره درمانی
|
یک دوره کامل درمان وسواس با rTMS معمولاً شامل جلسات روزانه در طول هفته (۵ روز در هفته) است که حدود ۶ هفته ادامه مییابد. هر جلسه تقریباً بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه زمان میبرد. در مجموع، این فرایند تدریجی به مغز کمک میکند تا به مرور از چرخه افکار وسواسی فاصله گرفته و تعادل بیشتری در فعالیتهای عصبی برقرار شود.
|
درمان وسواس با دستگاه ارتی ام اس چگونه تاثیر میگذارد؟
TMS یا تحریک مغناطیسی فراجمجمهای با هدف تنظیم فعالیت نورونهای مغزی در نواحی خاص مرتبط با وسواس طراحی شده است. برای اینکه بهتر درک کنیم این روش چگونه علائم OCD را کاهش میدهد، چند مکانیسم کلیدی آن را توضیح میدهیم:
هدف قرار دادن نواحی مغزی مرتبط با وسواس
در افراد مبتلا به OCD، فعالیت مغزی در برخی نواحی مثل قشر پیشپیشانی و سینگولیت قدامی بیش از حد یا کمتر از حد طبیعی است. این عدم تعادل باعث میشود افکار مزاحم تکرار شوند و چرخه وسواس-اجبار ادامه پیدا کند. TMS با ارسال پالسهای مغناطیسی، این نواحی را تحریک یا مهار کرده و به بازگرداندن تعادل در مدارهای مغزی کمک میکند.
تعدیل ارتباط بین نورونها
نورونها از طریق سیگنالهای الکتریکی و شیمیایی با هم ارتباط دارند. در OCD این ارتباطات بیشفعال یا ناکارآمد میشوند. پالسهای مغناطیسی TMS باعث نورومدولاسیون یعنی بازتنظیم ارتباط بین نورونها میشوند و در نتیجه الگوهای مغزی ناسالم به الگوهای سالمتر تغییر پیدا میکنند.
کاهش افکار مزاحم و اضطراب
وقتی فعالیت بیشازحد بخشهای درگیر در OCD تعدیل میشود، شدت افکار وسواسی و احساس اضطراب ناشی از آن کاهش خواهد یافت. در نتیجه، بیمار میتواند راحتتر تمرکز نموده و نیاز به انجام رفتارهای اجباری کمتر میشود.
اثرگذاری تدریجی و پایدار
درمان وسواس با دستگاه ارتی ام اس به صورت یک دوره درمانی چند هفتهای انجام میشود. با تکرار جلسات، مغز به تدریج به الگوی جدید و متعادل عادت میکند. اثرات این درمان تا چند ماه پس از پایان جلسات باقی میماند و در برخی موارد نیاز به جلسات نگهدارنده وجود دارد.
انواع امواج در rTMS
درمان وسواس با دستگاه ارتی ام اس از نظر بالینی به سه گروه اصلی تقسیم میشوند:
1) تکپالس
در این روش تنها یک پالس مغناطیسی در یک نقطه مشخص از مغز اعمال میشود. کاربرد اصلی آن تشخیصی و پژوهشی است، نه درمانی. به متخصصان کمک میکند تا برانگیختگی قشر حرکتی (Motor Cortex Excitability) و مسیرهای عصبی مرتبط را ارزیابی کنند. برای بررسی عملکرد سیستم حرکتی و ارتباط مغز با نخاع استفاده میشود.
2) زوجپالس (Paired Pulse TMS)
دو پالس تحریکی مغناطیسی پشت سر هم و با فاصله زمانی کوتاه (حدود ۱ تا ۲۰ میلیثانیه) اعمال میشود. هدف اصلی، بررسی تعامل میان مدارهای عصبی و تغییرات در مهار یا تسهیل فعالیت نورونی است. بیشتر در مطالعات تحقیقاتی و برای فهم مکانیزمهای مغزی مورد استفاده قرار میگیرد.
3) TMS تکراری یا متناوب
مهمترین و پرکاربردترین نوع در درمان اختلالات روانپزشکی و نورولوژیک است. شامل ارسال رشتهای از پالسهای متوالی با فرکانس مشخص (معمولاً بین ۱ تا ۲۰ هرتز) میباشد.
اثر آن بستگی به فرکانس دارد:
فرکانس پایین (≤۱ هرتز) → اثر مهاری روی فعالیت نورونی دارد.
فرکانس بالا (≥۵ هرتز) → اثر تحریکی روی فعالیت نورونی دارد.
برای درمان بیماریهایی مانند افسردگی مقاوم، OCD، اضطراب، دردهای مزمن و حتی برخی اختلالات شناختی استفاده میشود.
انواع دستگاه دستگاه ارتی ام اس برای درمان وسواس
بنل بر شدت وسواس از دستگاههای مختلفی استفاده میشود.
دستگاه rTMS سنتی
بر پایه فناوری الکترومغناطیسی اولیه طراحی شدهاند و قابلیت تولید میدانهای مغناطیسی با فرکانسهای پایین تا متوسط (۱ تا ۲۰ هرتز) را دارند. دستگاههای rTMS سنتی به دلیل محدودیت در قدرت خروجی و عمق نفوذ میدان مغناطیسی، تنها برای تحریک نواحی سطحی مغز مناسب هستند. هرچند این دستگاهها هنوز در برخی مراکز درمانی استفاده میشوند، اما به خاطر محدودیتهای فنی، کارایی و دقت آنها نسبت به نمونههای پیشرفته کمتر است.
دستگاههای rTMS با فناوری پیشرفته
این دسته از دستگاهها با بهرهگیری از مدارهای الکترونیکی و کنترلکنندههای دیجیتال مدرن، قابلیت تولید پالسهای مغناطیسی با فرکانس بالاتر (تا ۵۰ هرتز) را دارند. دقت بالاتر در هدفگیری، ایمنی بیشتر در طول درمان و توانایی نفوذ عمیقتر پالسها در بافت مغزی از ویژگیهای مهم این دستگاهها است.
دستگاههای rTMS القایی
بر اساس تکنیک القای میدان مغناطیسی بهجای تحریک مستقیم عمل میکنند. طراحی ویژه آنها باعث میشود تا بیمار در طول جلسات درمانی احساس ناراحتی و ضربات شدید کمتری داشته باشد. همچنین، این دستگاهها قابلیت تحریک نواحی عمیقتر مغز را دارند و در درمان اختلالاتی که به تنظیم فعالیت در بخشهای زیرقشری مغز نیاز دارند، کارآمدتر هستند.
دستگاههای rTMS هدفمند
با استفاده از سیستمهای کامپیوتری و فناوری نقشهبرداری مغزی، امکان هدایت دقیق کویل بر روی بخشهای خاصی از مغز را ممکن میسازند. کاربرد اصلی آنها در تشخیص، نقشهبرداری عملکردی مغز و همچنین درمانهای دقیق و شخصیسازیشده است. این دستگاهها با توجه به دقت بالایی که در شناسایی و تحریک نواحی خاص دارند، در مراکز تحقیقاتی و درمانی پیشرفته برای بیماران با نیازهای پیچیدهتر بهکار گرفته میشوند.
فواید بهره گیری از کویل rTMS برای درمان وسواس
استفاده از کویل rTMS در درمان وسواس طی یک ماه تا حدود ۴۵ درصد از شدت علائم را کاهش میدهد. دلیل اصلی این اثرگذاری به نقش مستقیم rTMS در تعدیل فعالیت نواحی بیشفعال مغز، بهویژه قشر پیشپیشانی و جسم مخطط، برمیگردد؛ بخشهایی که در تولید افکار مزاحم و چرخه وسواس ـ اجبار نقش کلیدی دارند.
از مهمترین مزایای این روش، سرعت اثربخشی آن است. بیماران معمولا نسبت به دارودرمانی، بسیار سریعتر نتیجه میگیرند و همین موضوع احتمال قطع درمان به دلیل ناامیدی یا بیاثر بودن سایر روشها را به شدت کاهش میدهد.
یکی دیگر از نقاط قوت rTMS این است که روش کاملا غیرتهاجمی محسوب میشود؛ به این معنا که هیچ ابزار یا مادهای وارد بدن نمیشود و تنها انرژی مغناطیسی کنترلشده به سلولهای عصبی منتقل میگردد. همین موضوع سبب میگردد که عوارض جانبی این روش بسیار ناچیز و غیرجدی باشند؛ برخلاف داروهای شیمیایی که اغلب با عوارض متعددی همراهاند.
جالب است بدانید که به دلیل ایمنی بالا، از این روش حتی در دوران بارداری نیز برای درمان افسردگی و کاهش عوارضی مانند زایمان زودرس یا وزن پایین نوزاد استفاده میشود. تنها علامت خفیفی که برخی بیماران تجربه میکنند، احساس گزگز یا سوزنسوزن شدن در ناحیه سر در حین جلسه است که موقتی بوده و به سرعت برطرف میشود.
عوارض احتمالی درمان وسواس با دستگاه ارتی ام اس
در مورد درمان وسواس با دستگاه TMS باید گفت که مزایای آن بهمراتب بیشتر از عوارض احتمالی است، اما باز هم یکی از چالشهای این روش، نیاز به ویزیتهای متعدد و منظم است. برای رسیدن به نتیجه رضایت بخش، بیمار باید پنج روز در هفته و به مدت حدود یکونیم ماه در جلسات درمانی حاضر شود. این موضوع ممکن است برای افرادی که مشغله کاری یا محدودیت زمانی دارند دشوار باشد.
نکته دیگر، احساس ناراحتی یا ضربه خفیف در ناحیه سر در طول جلسات است. برخی بیماران این احساس را ناخوشایند توصیف میکنند، اما باید توجه داشت که این حالت موقتی بوده و پس از تکمیل دوره درمان بهطور کامل برطرف میشود.
سخن پایانی
درمان وسواس با دستگاه ارتی ام اس فقط تحت نظر روانپزشک و پس از انجام ارزیابیهای اولیه امکانپذیر است. در ابتدا، پزشک با انجام تستهای روانشناختی و بررسی سوابق پزشکی اطمینان حاصل میکند که فرد برای دریافت این درمان مناسب است. یکی از نکات مهم در این مرحله، بررسی وجود اجسام یا ایمپلنتهای فلزی در بدن بیمار است؛ زیرا در صورت وجود فلز، امکان استفاده از این روش وجود نخواهد داشت. پس از تأیید شرایط، درمان با دستگاه rTMS شروع میشود.
این دستگاه با تولید پالسهای مغناطیسی، انرژی را از طریق کویل به ناحیه مشخصی از مغز منتقل کرده و فعالیت عصبی مرتبط با وسواس را تنظیم مینماید. در طول جلسات، پزشک دقت میکند که سیمها و اتصالات دستگاه بهدرستی عمل کنند و واکنشهای بیمار به دقت تحت نظر قرار میگیرد. پس از هر دوره درمانی، دستگاه کالیبره میشود تا پالسها با قدرت و دقت کافی، بدون ایجاد درد یا آسیب، به مغز ارسال شوند. این نظارت دقیق و تکرار جلسات موجب میشود فرآیند درمان ایمن، مؤثر و قابل کنترل باشد.
مطالب مرتبط :
11 نشانه که نیاز به نقشه مغزی دارید!
بهترین کلینیک برای نقشه برداری مغز
لورتا نوروفیدبک؛ انقلابی در تنظیم فعالیت مغز و درمان اختلالات روانی
بهترین مرکز بازی درمانی در تهران
درمان بدون دارو اختلال استرس حاد
درمان بدون دارو اختلال اضطراب فراگیر
درمان بدون دارو اختلال استرس پس از سانحه
درمان وسواس با دستگاه ارتی ام اس rtms
چگونه با ترس بیپایه از ایدز مقابله کنیم؟ بررسی وسواس ایدز
درمان وسواس تمیزی: راهکارهای عملی و موثر
علائم آزار جنسی در کودکان و بزرگسالان | راههای شناسایی و واکنش درست
عدم اعتماد به نفس در کودکان؛ ریشهها، نشانهها و راههای تقویت
چگونه به همسر افسرده خود کمک کنیم؟ راهنمای کامل
اختلال خواندن یا دیسلکسیا چیست؟
تفاوت نوروفیدبک و بیوفیدبک، کدام یک بهتر است؟
عوارض نوروفیدبک | آیا نوروفیدبک خطرناک است؟
بیماری پارکینسون + علائم و درمان آن
اختلال هذیانی + علائم آن و نوع تشخیص بیماری
اختلال یادگیری انواع و علائم آن
درمان اختلال عدم تمرکز بدون دارو