نوروبیولوژی عادت ‌ها: رمز موفقیت یا شکست تو همینجاست!

بسیاری از انسان ها و حیوانات رفتارهای غریزی و اکتسابی دارند که انجام این حرکات و رفتارها تحت نظر فعالیت مغز به خصوص بخش لوب پیشانی انجام می گیرد. بسیاری از رفتارهای اکتسابی انسان ها که به عنوان عادت شناخته می شوند، در دو دسته عادات منفی و مثبت قرار می گیرند. شناخت نوروبیولوژی عادت ها می تواند چگونگی نحوه شکل گیری عادت ها و ترک آن ها را مشخص کند که در این مقاله ارائه خواهیم کرد.

نوروبیولوژی عادت چیست؟

علم نوروبیولوژی عادت ها به طور مجزا و منحصر به فرد، به نحوه فعالیت زیستی عصبی مغز می پردازند و فعالیت آن را به صورت کامل برای انجام رفتارهای تکراری و چگونگی حفظ این رفتارها بررسی می کند. این علم به طور تخصصی نحوه یادگیری یک رفتار و تکرار آن را توسط مغز بررسی می کند و فرآیند سیستم عصبی را در انجام رفتارهای تکراری، دنبال می کند.
بسیاری از انسان ها یک سری رفتار را به صورت ناخودآگاه و غیر ارادی فقط برحسب عادت در زندگی روزمره انجام می دهند. این رفتارها مانند رانندگی، برداشتن کلید قبل از خروج از منزل و…. را شامل می شود که تفکر و اهداف خاصی در حین انجام این کارها برای فرد به وجود نمی آید و حتی ممکن است در حین انجام این رفتارها، فرد مشغول فکر کردن به موضوع دیگری باشد.

انواع عادت های رفتاری و حرکتی

این عادت های رفتاری، به صورت تکراری در طول روز انجام می شود بدون آنکه فرد از انجام آن رفتارها احساس خستگی کند. به طور کلی عادت های روزمره زندگی انسان ها به دو دسته عادات منفی و مثبت تقسیم می شوند. عادات مثبت مجموعه ای از فعالیت های حرکتی و رفتاری است که نتیجه مثبتی را در زندگی فرد می گذارد و هدف آن، محافظت و به دست آوردن یک نتیجه مناسب برای فرد است. به عبارتی با یادگیری رانندگی، به مرور این کار تبدیل به عادت می شود و فرد در هنگام رانندگی بدون توجه به زمان عوض کردن دنده، بررسی آینه های مجاور و… رفتارهای موردنظر را به طور ناخودآگاه انجام می دهد.
اما عادات منفی، تاثیر مخرب یا خنثی در زندگی فرد دارند. کندن پوست لب، جویدن ناخن، تکان دادن پا در مواقع عادی و… می تواند جزو رفتارهای نامطلوب و بی اهمیتی باشد که بسیاری از افراد آن را به صورت ناخودآگاه در طول روز انجام می دهند. نوروبیولوژی عادت ها به این نتیجه رسیده است تکرار عادت های مثبت یا منفی برای مغز غیر قابل تفکیک است و مغز بدون درنظر گرفتن پیامدهای مثبت و منفی آن، جهت اجرای آن اقدام می کند.

یک عادت چگونه شکل می گیرد؟

به طور کلی با استناد به نتایج بررسی های نوروبیولوژی عادت‌ ها، در عرض سه هفته تا چند ماه با تکرار کردن یک حرکت رفتاری، بخش لوب پیشانی مغز آن را حفظ می کند و در مراحل بعدی انجام، بدون استفاده از انرژی جهت هدف گذاری، تکرار آن را انجام می دهد. در واقع برای انجام یک حرکت یا رفتار، بخش لوپ پیشانی انرژی مصرف می کند تا با قدرت خودآگاهی فرد، آن را بدون نقص انجام دهد.
اما با تکرار کردن حرکت موردنظر، لوب پیشانی آن را به عنوان یک عادت حفظ می کند و در مراحل بعدی که فرد اقدام به انجام دادن آن می کند، دیگر انرژی بالایی را برای تمامی مراحل انجام آن صرف نمی کند و انرژی را فقط برای شروع و پایان کار موردنظر صرف می کند و در طول انجام حرکت، کمترین انرژی را مصرف می کند.

چه عواملی در شکل گیری عادت نقش دارند؟

به طور در نوروبیولوژی عادت ها، چندین عامل وجود دارند که در تکرار خودکار یک رفتار عادی شده نقش دارند. این عوامل به قرار زیر می باشند:
مدار عصبی
سلول های سیستم عصبی قسمت تحتانی لوب پیشانی، با مشاهده تکرار یک رفتار توسط فرد، آن را به عنوان یک پاداش تلقی می کند و اقدام به حفظ کردن آن می کند که می تواند نقش بسیار مهمی در تکرار عادت های حرکتی و رفتاری به صورت خودکار داشته باشد.
دوپامین
یک سیستم انتقال دهنده عصبی است که بیشتر در انجام حرکات مفید و رضایت مند فرد ترشح می شود. لذا با انجام یک کار در طول چند جلسه، دوپامین با اطمینان از اینکه حرکت موردنظر برای فرد رضایت بخش است، ترشح می شود. همین ترشح دوپامین برای فعالیت خاص، نقش مهمی در تکرار دوباره و ناخودآگاه آن دارد. به عبارتی مدار عصبی نیز از طریق ترشح دوپامین در راستای انجام یک حرکت و رفتار، اقدام به حفظ و انجام آن با کمترین انرژی می کند.

یادگیری و تکرار

به طور کلی رفتارهایی که انسان ها و حیوانات به دفعات تکرار می کنند، موجب یادگیری توسط ذهن می شود و با انتقال به حافظه بلندمدت، اتصالات عصبی مغز که در انجام آن حرکت، فعالیت می کنند را تقویت می کند و در نتیجه در دفعات بعدی، حرکات موردنظر به علت قوی تر شدن سیستم عصبی انجام دهنده آن، به طور خودکار تکرار می شوند.

هدف مغز از مقابله جهت عدم حذف عادت چیست؟

در نوروبیولوژی عادت ها، یکی از مهم ترین عاملی که نشان می دهد مغز در جهت حفظ حرکات عادت و تکرار آن به صورت ناخودآگاه مشتاق است، صرفه جویی انرژی مغز می باشد. به عبارتی مغز برای انجام تمام حرکات، رفتارها، تفکر و… با اهداف خاصی عمل می کند و برای این کار نیاز به صرف انرژی دارد. در این حالت برای صرفه جویی کردن انرژی خود و عدم خستگی ذهنی فرد، می کوشد فعالیت های تکراری را حفظ کند و با تقویت مدار عصبی مرتبط به انجام آن حرکت، انرژی کمتری را برای انجام آن صرف کند.
انجام آگاهانه حرکات بیشتر توسط دستورات قشر لوپ پیشانی انجام می گیرد. که این بخش از مغز برای حفظ سلامت کارکردی خود، تمایل دارد تا عادت های تکراری را به بخش غیر ارادی بفرستد و از حجم فعالیت خود و صرف انرژی بالا بکاهد. به همین دلیل تکرار عادت ها به خصوص عادت های مخرب، در اراده فرد نیستند و مغز انجام آن را به بخش غیر ارادی مغز انتقال داده است تا در جهت حفظ سلامتی خود بکوشد.

چگونه یک عادتی را تغییر دهیم؟

با توجه به موارد بالا، مغز در برابر ترک عادت، مقاومت شدیدی را بروز می دهد. و این امر بیشتر بخاطر از دست ندادن انرژی مغز برای انجام کارها است. حال با این وجود می توان با استفاده از روش ها و رویکردهای خاص، عادات رفتاری را ترک کرد. جايگزين کردن، یکی از بهترین روش های ترک عادات مخرب می باشد. به عبارتی با انجام یک حرکت کوتاه، سریع و ترجیحا مفید، می تواند آن را جایگزین عادت رفتاری یا حرکتی مخرب کرد.
در صورت شروع به انجام دادن عادت مخرب، باید فعل جدید را تکرار کرد. تکرار این کار می تواند به مرور زمان، جایگزین عادت قبلی شود و مدار عصبی مغز و فعالیت دوپامین را متمرکز به حرکت جدید نماید. از این طریق می توان ذهن را به این باور رساند که انجام حرکت یا رفتار جدید اشتیاق فرد را به دنبال دارد. تا آن را به حافظه بلندمدت و بخش غیر ارادی مغز بسپارد.

انجام ندادن آگاهانه

یکی دیگر از روش های مهم برای ترک عادت، انجام ندادن آگاهانه آن است. در این شرایط فرد موردنظر حواس خود را جمع می کند و در صورت شروع انجام حرکات عادتی موردنظر، به صورت آگاهانه از انجام دادن آن سر باز می زند. ممکن است در روزهای اول، نتوان از انجام دادن تمامی حرکات عادت شده موفق شد، اما با تکرار این امر، مغز نیز آن را به فراموشی می سپارد. البته ترکیب این روش با روش جایگزینی می تواند نتیجه سریع تر و مطلوب تری را داشته باشد.
طبیعتا ترک کردن یک عادت خوب، مورد درخواست‌ افراد نیست. و عادت های بد بیشتر نیاز به حذف از حافظه دارند. اما برخی از اوقات حرکات و رفتارهای مثبت مانند رانندگی، ممکن است با نیاز به تغییر رویه داشته باشد که در این صورت فرد باید تمام تمرکز خود را جهت انجام ندادن حرکت غیر ارادی موردنظر در هنگام رانندگی معطوف کند و با جایگزین کردن حرکت جدید و تکرار آن، چرخه عادتی خود را دستخوش تغییر نماید.

<p><h3>سخن نهایی

نوروبیولوژی عادت ها که مقوله حفظ رفتارهای تکراری و انجام غیر ارادی آن ها توسط مغز را بررسی می کند، عوامل مختلفی نظیر ترشح دوپامین، عملکرد لوپ پیشانی، مدار عصبی و حرکات رفتاری فرد را در شکل گیری عادت ها موثر می داند که در این مقاله با معرفی کامل آن ها، روش های کاربردی برای ترک عادت نیز مورد معرفی قرار گرفت.