مشکلات جنسی میتوانند در بخشهای مختلف رابطه، از شکلگیری میل و برانگیختگی تا رسیدن به ارگاسم یا تجربه درد، ظاهر شوند. این مشکلات فقط به زنان یا مردان محدود نیستند و ممکن است در هر سنی از بزرگسالی، بهصورت موقت یا مداوم ایجاد شوند. تغییرات کوتاهمدت در میل یا عملکرد همیشه نشانه اختلال نیست؛ اما زمانی که مشکل تکرار شود، برای فرد یا شریک او ناراحتی ایجاد کند یا بر صمیمیت و کیفیت رابطه اثر بگذارد، بهتر است جدیتر بررسی شود.
برخی کاربران این موضوع را با عبارتهایی مانند «مشکل جنسی»، «مشکلات سکس»، «بیماری جنسی» یا «درمان رابطه جنسی» جستوجو میکنند. اصطلاح علمی دقیقتر، اختلال عملکرد جنسی است. همچنین اختلال عملکرد جنسی با بیماریهای مقاربتی یا عفونتهای منتقلشونده از راه تماس جنسی یکسان نیست و مسیر ارزیابی و درمان متفاوتی دارد.
مشکلات جنسی ممکن است تحت تأثیر وضعیت جسمی، داروهای مصرفی، تغییرات هورمونی، اضطراب، افسردگی، تجربههای ناخوشایند، تعارضات زوجین یا ترکیبی از این عوامل ایجاد شوند. به همین دلیل، انتخاب درمان قبل از مشخص شدن علت اصلی میتواند نتیجه محدودی داشته باشد.
نشانههای احتمالی مشکلات جنسی
اختلالات جنسی همیشه به یک شکل ظاهر نمیشوند. ممکن است فرد از ابتدا میل کمی داشته باشد، در طول رابطه برانگیختگی کافی تجربه نکند یا با وجود برانگیختگی، رسیدن به ارگاسم برای او دشوار باشد. در بعضی افراد نیز درد، ترس یا انقباض غیرارادی باعث اجتناب از رابطه میشود.
مهمترین نشانههایی که ممکن است نیازمند بررسی باشند عبارتاند از:
- کاهش یا از بین رفتن میل جنسی برای مدتی طولانی؛
- دشواری در ایجاد یا حفظ برانگیختگی؛
- اختلال نعوظ مداوم یا تکرارشونده؛
- انزال زودرس، دیررس یا دشواری در انزال؛
- نرسیدن به ارگاسم یا کاهش محسوس شدت آن؛
- درد، سوزش یا ناراحتی هنگام رابطه؛
- ترس، اضطراب یا اجتناب مداوم از رابطه؛
- اختلاف قابلتوجه میان نیازهای زوجین؛
- تأثیر مشکل بر اعتمادبهنفس، صمیمیت یا ثبات رابطه.
وجود یکی از این نشانهها بهتنهایی تشخیص قطعی ایجاد نمیکند. مدتزمان مشکل، شرایط ایجاد آن، میزان ناراحتی فرد و عوامل جسمی و روانی همراه باید بررسی شوند.
انواع اختلالات جنسی در بزرگسالان
انواع مشکلات جنسی را میتوان بر اساس مرحلهای که در آن اختلال ایجاد شده است دستهبندی کرد. گاهی فرد فقط در یک مرحله با مشکل روبهروست و گاهی چند بخش از چرخه پاسخ جنسی همزمان تحت تأثیر قرار میگیرند.
| نوع اختلال | نشانههای رایج | بررسیهای احتمالی |
|---|---|---|
| اختلال میل جنسی | کاهش علاقه، کاهش افکار جنسی یا تفاوت قابلتوجه در میزان میل زوجین | سلامت جسمی، داروها، هورمونها، خلق، استرس و کیفیت رابطه |
| اختلال برانگیختگی | دشواری در ایجاد یا حفظ برانگیختگی جسمی و ذهنی | عوامل جسمی، جریان خون، دارو، اضطراب عملکرد و شرایط رابطه |
| اختلال نعوظ | دشواری در ایجاد یا حفظ نعوظ کافی بهصورت تکرارشونده | وضعیت قلب و عروق، دیابت، داروها، هورمونها و عوامل روانی |
| اختلالات انزال | انزال زودرس، دیررس، عدم انزال یا کاهش کنترل | سابقه مشکل، اضطراب، داروها، وضعیت عصبی و کیفیت ارتباط زوجین |
| اختلال ارگاسم | تأخیر، کاهش شدت یا نرسیدن به ارگاسم با وجود تحریک کافی | دارو، اضطراب، تجربههای قبلی، آموزش و عوامل رابطهای |
| درد و دشواری دخول | درد، سوزش، خشکی، ترس یا انقباض غیرارادی عضلات | معاینه پزشکی، سلامت کف لگن، عوامل هورمونی و اضطراب |
این دستهبندی به معنای جدا بودن کامل مشکلات از یکدیگر نیست. برای مثال، درد میتواند به کاهش میل منجر شود و اضطراب ناشی از اختلال نعوظ ممکن است مشکل را در دفعات بعد تشدید کند.
مطالعه بیشتر: مشکلات جنسی کودکان و نوجوانان
علت مشکلات جنسی چیست؟
اختلالات جنسی معمولاً فقط جسمی یا فقط روانی نیستند. در بسیاری از افراد، چند عامل همزمان در شکلگیری یا تداوم مشکل نقش دارند. حتی یک مشکل جسمی ممکن است به اضطراب عملکرد منجر شود و اضطراب نیز علائم جسمی را تشدید کند.
عوامل روانشناختی
استرس، اضطراب و افسردگی میتوانند میل، تمرکز، برانگیختگی و توانایی لذت بردن از رابطه را کاهش دهند. اضطراب عملکرد نیز باعث میشود فرد بهجای توجه به احساسات و ارتباط، دائماً نتیجه رابطه یا واکنش بدن خود را ارزیابی کند.
در صورتی که نگرانی، تنش و علائم اضطرابی بخش مهمی از مشکل هستند، مطالعه مقاله اضطراب و روشهای مدیریت آن میتواند اطلاعات تکمیلی ارائه دهد.
مشکلات ارتباطی زوجین
کاهش گفتوگو، احساس طردشدگی، انتقاد مداوم، اختلافات حلنشده و نبود امنیت عاطفی میتوانند عملکرد و رضایت جنسی را تحت تأثیر قرار دهند. گاهی مشکل جنسی نتیجه تعارض رابطه است و گاهی خود مشکل جنسی به فاصله عاطفی بیشتر منجر میشود.
اگر مشکل در کنار تعارض، بیاعتمادی یا کاهش صمیمیت دیده میشود، راهنمای مشاوره مشکلات زناشویی را مطالعه کنید.
داروهای مصرفی
بعضی داروهای روانپزشکی، فشار خون، هورمونی و سایر داروها ممکن است بر میل، برانگیختگی یا ارگاسم اثر بگذارند. دارو نباید بهصورت خودسرانه قطع یا تغییر داده شود. در صورت شروع مشکل پس از مصرف یا تغییر دوز یک دارو، موضوع را با پزشک تجویزکننده در میان بگذارید.
مشکلات جنسی چگونه تشخیص داده میشوند؟
تشخیص با یک آزمایش واحد انجام نمیشود. متخصص ابتدا درباره زمان شروع مشکل، شرایط وقوع، میزان تکرار، داروهای مصرفی، سلامت جسمی، وضعیت روانی، کیفیت رابطه و تجربههای قبلی سؤال میکند.
ارزیابی ممکن است شامل مراحل زیر باشد:
- دریافت شرححال جنسی، پزشکی و روانشناختی؛
- بررسی زمان شروع مشکل و تفاوت آن در موقعیتهای مختلف؛
- مرور داروها، بیماریهای زمینهای و تغییرات هورمونی؛
- بررسی اضطراب، افسردگی، تروما و نگرانی از عملکرد؛
- ارزیابی کیفیت ارتباط، رضایت و تعارضات زوجین؛
- معاینه یا آزمایش پزشکی در صورت وجود نشانههای جسمی.
در بعضی موارد، ابتدا باید علت جسمی توسط متخصص زنان، اورولوژی، غدد یا پزشک مرتبط بررسی شود. در مواردی که عوامل روانی یا رابطهای نقش پررنگتری دارند، رواندرمانی، زوجدرمانی یا سکس تراپی وارد برنامه درمان میشود.
درمان مشکلات جنسی چگونه انجام میشود؟
درمان اختلال جنسی باید متناسب با علت، نوع مشکل، شرایط جسمی و نیازهای فرد یا زوج انتخاب شود. استفاده از یک روش ثابت برای همه افراد مناسب نیست و گاهی ترکیب چند مداخله بهترین نتیجه را ایجاد میکند.
درمان علت جسمی
اگر بیماری جسمی، تغییر هورمونی، درد، خشکی، اختلال گردش خون یا عارضه دارویی در مشکل نقش داشته باشد، درمان پزشکی یا اصلاح دارو در اولویت قرار میگیرد. تجویز دارو یا هرگونه درمان جسمی باید توسط پزشک انجام شود و مصرف خودسرانه محصولات تبلیغاتی توصیه نمیشود.
رواندرمانی
رواندرمانی میتواند برای اضطراب عملکرد، تصویر بدنی منفی، تجربههای آسیبزا، افسردگی، احساس گناه و افکار منفی درباره رابطه مفید باشد. در درمان شناختی رفتاری، افکار و رفتارهایی که چرخه اضطراب و اجتناب را تقویت میکنند شناسایی و اصلاح میشوند.
سکستراپی
سکستراپی نوعی درمان گفتوگومحور و ساختاریافته است که بر عملکرد، نگرانیها، باورها، ارتباط و رضایت جنسی تمرکز دارد. این درمان شامل تماس جنسی میان درمانگر و مراجع نیست و تمرینهای احتمالی خارج از جلسه و با رضایت طرفین انجام میشوند.
برای آشنایی کامل با ساختار جلسات، کاربردها و محدودیتهای این روش، مقاله سکستراپی چیست؟ را مطالعه کنید.
زوجدرمانی
اگر مشکل با سوءتفاهم، اختلاف نیازها، فشار، تعارض یا کاهش صمیمیت همراه باشد، حضور هر دو نفر در بخشی از جلسات میتواند مفید باشد. زوجدرمانی به زوجین کمک میکند درباره نیازها، نگرانیها و مرزها بدون سرزنش گفتوگو کنند.
فیزیوتراپی و توانبخشی کف لگن
در برخی مشکلات همراه با درد، انقباض عضلات یا اختلال عملکرد کف لگن، متخصص ممکن است فیزیوتراپی تخصصی را پیشنهاد کند. انجام تمرینهای نامناسب بدون ارزیابی ممکن است برای همه افراد مفید نباشد.
اصلاح سبک زندگی
خواب کافی، فعالیت بدنی، کاهش مصرف دخانیات و الکل، کنترل بیماریهای زمینهای و کاهش فشار روانی میتوانند بخشی از برنامه درمان باشند. این اقدامات جایگزین درمان تخصصی نیستند، اما میتوانند کیفیت سلامت جسمی و روانی را بهبود دهند.
انواع اختلالات جنسی
در ادامه می خواهیم به شرح برخی از مهم ترین اختلالات جنسی بپردازیم:
اختلال آزار خواهی جنسی (مازوخیسم)
در این اختلال فرد از تحقیر شدن، کتک خوردن، بسته شدن به زنجیر یا هر نوع آزار دیگری در حین برقراری رابطه جنسی لذت می برد. پزشک با انجام روان درمانی بینش گرا و درمان شناختی- رفتاری می تواند ریشه های مازوخیسم جنسی در تجاربی که فرد در گذشته داشته است را بررسی کند. در بعضی موارد با دارو درمانی می توان این مشکل را برطرف کرد.
اختلال آزار گری جنسی (سادیسم)
از لحاظ تعریف، سادیسم نقطه مقابل مازوخیسم است؛ یعنی در این مورد فرد از وارد کردن آسیب به طرف مقابل لذت می برد. برای درمان سادیسم می توان به درمان شناختی- رفتاری به منظور تغییر افکار ناسازگار اشاره نمود. همچنین برای درمان این بیماری از دارو درمانی و هورمون درمانی به منظور کاهش میل جنسی استفاده می کنند.
اختلال اعتیاد جنسی
به احساس اجبار و تمایل پایان ناپذیر برای رفتارهای جنسی اعتیاد جنسی نیز می گویند. این اختلال پیامدهای منفی بسیاری برای فرد دارد. عامل اصلی درمان این بیماری خود فرد است یعنی در صورت پذیرش فرد برای تغییر می توان این مشکل را برطرف کرد. درمان این بیماری نیازمند آموزش مهارت های لازم برای ارضا نیازهای جنسی به صورت طبیعی، کاهش میل جنسی و آموزش مخصوص به منظور مدیریت استرس فرد است.
اختلال جنسی بچه بازی (پدوفیلی)
امروزه یکی از اختلالات شایع در دنیا پدوفیلی یا همان بچه بازی است. در این مشکل افراد از برقراری رابطه جنسی با بچه هایی که هنوز به سن بلوغ نرسیده اند لذت می برند. برای درمان این بیماری می توان دارو درمانی را به منظور افزایش کنترل بر تکانه های جنسی و روان درمانی طولانی مدت را پیشنهاد داد.
اختلال خود ارضایی
یکی از اختلالاتی که در افراد مجرد و همچنین در افراد متاهل بسیار رایج است، خود ارضایی می باشد. با دارو درمانی به منظور کاهش میل جنسی می توان به درمان این مشکل کمک کرد. همچنین آموزش مهارت های اجتماعی برای افرادی که ناتوان در یافتن پارتنر جنسی هستند به درمان این اختلال بسیار کمک می کند.
اختلال جنسی حیوان خواهی (زوفیلیا)
از دیگر مشکلات جنسی می توان به حیوان خواهی یا همان زوفیلیا اشاره کرد. افرادی که به این اختلال مبتلا هستند نسبت به برقراری رابطه جنسی با حیوانات تمایل نشان می دهند. اگر این اختلال در حالت شدید باشد ممکن است فرد موجب حیوان آزاری شود. دارو درمانی و هورمون درمانی به منظور کاهش تنش های جنسی برای این بیماری تجویز می شود.
برای رفع مشکلات جنسی از کجا شروع کنیم؟
اولین قدم، مشخص کردن نوع و الگوی مشکل است. بهتر است چند هفته زمان شروع علائم، شرایط وقوع، داروهای مصرفی، میزان استرس و اثر مشکل بر رابطه را ثبت کنید. این اطلاعات در جلسه ارزیابی به تشخیص دقیقتر کمک میکند.
مسیر مناسب معمولاً به این شکل است:
- بررسی وجود درد، تغییر ناگهانی یا نشانههای جسمی؛
- مرور داروها و بیماریهای زمینهای با پزشک؛
- بررسی اضطراب، افسردگی و نگرانی از عملکرد؛
- ارزیابی کیفیت رابطه و نحوه ارتباط زوجین؛
- انتخاب درمان پزشکی، روانشناختی یا ترکیبی بر اساس نتیجه ارزیابی.
اگر پیش از ازدواج درباره انتظارات، صمیمیت، مرزها یا آمادگی روانی نگرانی دارید، میتوانید مقاله مشاوره روانشناسی قبل از ازدواج را مطالعه کنید.
چه زمانی باید به پزشک یا روانشناس مراجعه کرد؟
زمانی که مشکل ادامهدار شده، بارها تکرار میشود یا باعث ناراحتی و اختلاف شده است، مراجعه را به تعویق نیندازید. همچنین در شرایط زیر بررسی تخصصی اهمیت بیشتری دارد:
- شروع ناگهانی و بدون علت مشخص؛
- وجود درد، خونریزی، زخم، ترشح یا علائم جسمی؛
- شروع مشکل پس از مصرف یا تغییر دارو؛
- همراهی مشکل با افسردگی یا اضطراب شدید؛
- کاهش شدید صمیمیت و افزایش تعارض زوجین؛
- سابقه تجربه جنسی ناخواسته یا آسیبزا؛
- وجود اجبار، تهدید، خشونت یا نبود رضایت در رابطه.
در رابطهای که رضایت آزادانه وجود ندارد یا فرد با تهدید و اجبار روبهروست، مسئله فقط اختلال عملکرد جنسی نیست. حفظ امنیت فرد و دریافت حمایت تخصصی باید در اولویت قرار گیرد.
جمعبندی
مشکلات جنسی میتوانند میل، برانگیختگی، نعوظ، انزال، ارگاسم یا تجربه بدون درد رابطه را تحت تأثیر قرار دهند. این مشکلات معمولاً نتیجه تعامل عوامل جسمی، روانشناختی، دارویی و رابطهای هستند و نباید بدون ارزیابی، تنها به یک علت نسبت داده شوند.
درمان مشکلات جنسی ممکن است شامل درمان پزشکی، رواندرمانی، سکستراپی، زوجدرمانی، توانبخشی کف لگن یا اصلاح سبک زندگی باشد. تشخیص علت اصلی، مهمترین مرحله برای انتخاب درمان مناسب و جلوگیری از آزمونوخطای غیرضروری است.
برای بررسی شرایط روانشناختی و رابطهای میتوانید از خدمات دکتر آمنه ذاکری استفاده کنید. جهت دریافت اطلاعات و هماهنگی جلسه با شماره ۰۹۱۲۸۲۲۷۱۶۵ تماس بگیرید یا راهنمای انتخاب روانشناس مناسب را مطالعه کنید.